Is er verschil tussen een kort en een lang (liggend) streepje?
Ja, het korte en het lange streepje hebben verschillende functies. Het korte streepje komt vooral voor in woorden en woordcombinaties, bijvoorbeeld in zomer- en winterjas, De Vries-Jansen, Afro-Amerikaans en pagina 10-16. Het lange streepje komt vooral voor op zinsniveau, als gedachtestreepje.
Het korte liggende streepje en het lange liggende streepje kun je op de volgende manieren gebruiken.
Kort streepje: -
Het korte streepje is doorgaans naast het cijfer nul op het toetsenbord te vinden. Het wordt in de volgende gevallen gebruikt:
- als afbreekteken om een woord aan het eind van een regel af te breken;
- als koppelteken (ook ‘verbindingsstreepje’ genoemd) in samenstellingen: kiwi-import, zwart-witfoto, ex-man, directeur-generaal, cv-installateur, hink-stap-sprongtechniek, ad-hocbeleid, kabinet-Rutte, Marie-Louise Visser-de Vries;
- als weglatingsteken in samentrekkingen: zomer- en winterschoenen, scheikundedocent en -leerling;
- in de betekenis ‘van ... naar’, ‘tussen ... en’ of ‘tot en met’: het traject Brussel-Luik, de veerboot Calais-Dover, 1940-1945, de categorie 30-45 jaar, pagina 10-12;
- in de betekenis ‘tegen’ (in sportuitslagen): het werd 2-1, het stond één-nul, ze stond 15-30 achter;
- als min-teken in sommen, temperatuuraanduidingen en waarderingscijfers: 15 - 2 = 13 (met spaties eromheen), -6 °C, een 6- (zonder spatie);
- als opsommingsteken, als alternatief voor bullets (bolletjes) of cijfers.
Lang streepje: – (half kastlijntje)
Het lange liggende streepje, het ‘halve kastlijntje’, zit niet apart op het toetsenbord. Je kunt het in verschillende programma’s, zoals Word, maken door de ctrl-toets ingedrukt te houden en de min van het numerieke toetsenbord (dus helemaal rechts op het toetsenbord) in te typen.
Het halve kastlijntje wordt onder meer gebruikt als gedachtestreepje, om een nieuwe, onverwachte of zijdelingse gedachte binnen de zin te markeren. Voor en na het streepje staat een spatie. Voorbeelden:
- Ik zwem graag in zee – behalve als het vriest natuurlijk.
- Natuurlijk kunnen we een bod doen op dat huis – als jij ergens nog een miljoen in een oude sok hebt.
Ook wordt het gedachtestreepje (ook met een spatie ervoor en erna) geplaatst rond woordgroepen, zinsdelen of zinnen die los van het zinsverband staan maar wel een rol spelen in het verhaal:
- Het gedachtestreepje – ook wel het ‘halve kastlijntje’ genoemd – lijkt steeds populairder te worden.
- Op dat moment kwam er een oude man – hij leek op mijn opa – op me aflopen.
- Mijn man en ik – we zijn nu twee jaar getrouwd – verhuizen over een jaar naar Duitsland.
Een zin of zinsdeel tussen gedachtestreepjes zou ook tussen komma’s of tussen haakjes kunnen staan, maar streepjes vestigen net iets meer de nadruk op het tussenliggende dan komma’s of haakjes zouden doen.
Het lange streepje wordt ook gebruikt in bedragen, ter vervanging van twee nullen: ‘Het bleek maar € 24,– te kosten.’
In romans wordt het begin van een citaat soms ook met een lang streepje gemarkeerd, al is dat in Nederlandse literatuur minder gangbaar dan in Engelse. Rond citaten staan gewoonlijk (dubbele of enkele) aanhalingstekens.
Nog langer streepje: — (heel kastlijntje)
Als variant op het hierboven genoemde halve kastlijntje of gedachtestreepje (–) wordt soms het nog langere streepje (—) gebruikt, het ‘hele kastlijntje’. Ook dat teken zit niet standaard op het toetsenbord. Je maakt het in Word door de ctrl- en alt-toets en de min-toets van het numerieke toetsenbord in te typen.
In Nederlandse teksten is het hele kastlijntje niet zo gangbaar; in Engelse en AI-gegenereerde teksten komt het wel vaak voor. In het Engels wordt deze langere streep em dash genoemd, ter onderscheiding van de net wat kortere en dash (het halve kastlijntje). Deze namen zijn gebaseerd op de breedte van de letters m en n.
Blij met deze uitleg?
Met een donatie van € 5 steun je Onze Taal. Bedankt!
Andere strepen: _ en /
De lage liggende streep (_), oftewel de underscore, heeft in gewone teksten geen functie. Hij komt wel voor in onder meer namen van computerbestanden of webadressen, zoals https://nl.wikipedia.org/wiki/Genootschap_Onze_Taal.
De schuine streep (/) komt onder meer voor in breuken, afkortingen, internetadressen en bij keuzemogelijkheden.