Ben je werkloos of ben je werkeloos als je geen baan hebt?

Werkloos (zonder tussen-e) krijgt in dit geval meestal de voorkeur; veel mensen vinden het mooi om alleen deze vorm te gebruiken in de betekenis 'zonder baan'. Voorbeelden:

  • Veel jongeren zijn werkloos.
  • Werkloos zijn is geen pretje.
  • Rishma is een half jaar werkloos geweest.
  • De werkloosheid is gedaald.

De vorm werkeloos (met tussen-e) bestaat ook. Deze vorm zou - als je werkloos reserveert voor de bovengenoemde gevallen - alleen in de betekenis 'niets doend, zonder handelend op te treden', 'niets uitvoerend, passief' gebruikt mogen worden. Voorbeelden:

  • Onze keeper lag op de grond en kon alleen werkeloos toekijken hoe de bal zijn doel in stuiterde.
  • Toen Sylvia depressief was, zat ze uren werkeloos voor zich uit te staren.
  • De werkeloosheid van de omstanders, die alles hadden zien gebeuren, wekte veel verontwaardiging.

In de praktijk wordt werkeloos (met -e-) ook vaak gebruikt in de betekenis 'zonder werk'. 'Veel jongeren zijn werkeloos' is een heel gebruikelijke zin. Dit gebruik van werkeloos is niet iets van de laatste tijd. Het historische Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) vermeldt al bij werkeloos/werkloos: "Bij elke betekenis kan zoowel de vorm mét als (zij het veel minder frequent) die zonder -e- aangetroffen worden." Volgens het WNT is het betekenisverschil tussen werkloos en werkeloos "kunstmatig". In zijn boek Historische Grammatica van het Nederlands schrijft M. Schönfeld (1970, achtste druk): "Het zogenaamde verschil tussen (...) werkloos en werkeloos, bestaat alleen op papier."

Toch heeft zich voor veel mensen een betekenisverschil ontwikkeld, omdat zij nu eenmaal als regel hebben geleerd dat je alleen werkloos mag gebruiken als je 'zonder werk' bedoelt. De drie recentste taaladviesboeken (verschenen in 2011 en 2012) raden alle drie aan dit onderscheid te maken. Volgens de woordenboeken (die het taalgebruik vooral beschrijven, en niets 'voorschrijven') zijn werkloos en werkeloos echter synoniemen van elkaar in de betekenis 'zonder werk'.