Wat is juist: polshoogte nemen of poolshoogte nemen?

Juist is poolshoogte nemen.

Poolshoogte is een samenstelling van pool en hoogte en betekent 'hoogte van de hemelpool boven de horizon'. Die hemelpool is een punt aan de hemel dat recht boven de noord- of zuidpool ligt: het is een denkbeeldig punt waar alle sterren omheen lijken te draaien. Op het noordelijk halfrond wordt de Poolster, die altijd in het noorden staat, als hemelpool gebruikt. Door de hoek met de hemelpool te bepalen, kun je berekenen op welke geografische hoogte je je bevindt.

Poolshoogte nemen in de betekenis 'met behulp van de Poolster berekenen waar het schip zich op zee bevindt' is van oorsprong een zeevaartterm. De uitdrukking heeft later de figuurlijke betekenissen 'inlichtingen inwinnen', 'zich van een zaak op de hoogte stellen', 'zich van de toestand (gaan) overtuigen' gekregen. De uitdrukkingen geen hoogte van iets/iemand kunnen krijgen en op de hoogte zijn verwijzen volgens de spreekwoordenboeken ook naar 'de poolshoogte'.

De minder juiste variant polshoogte (Van Dale (2015) neemt deze op met een verwijzing naar poolshoogte) is wellicht ontstaan door de gedachte aan iemand de pols voelen ('zijn hartslag voelen', ook figuurlijk gebruikt in de betekenis 'iemand uithoren omtrent zijn plannen'). Ook kan de associatie met het werkwoord polsen een rol hebben gespeeld: iemand polsen kan immers eveneens zowel 'zijn pols voelen' betekenen als 'zijn mening, gevoelen, plannen te weten trachten te komen door voorzichtige vragen'.