Waar ligt de klemtoon in het woord parameter? Is het párameter, parámeter of paraméter?

 

Parámeter is in ieder geval juist. Daarnaast is volgens de meeste naslagwerken paraméter mogelijk, en in België is párameter juist de gebruikelijkste uitspraak.

Parameter is een modern-Latijnse vorming met Griekse elementen, te weten para- ('naast, ondersteunend') en metron ('maat'). Volgens de klemtoonregels van het Latijn ligt de klemtoon op de tweede lettergreep: parámeter. Volgens sommige taalgebruikers is de beklemtoning paraméter dan ook niet juist, net zomin als catalógus in plaats van catálogus. Op paraméter en catalógus zouden ten onrechte de Nederlandse klemtoonregels zijn toegepast.

Toch ligt het niet zo eenvoudig: oudere naslagwerken adviseren juist de uitspraakvariant paraméter, terwijl parámeter pas in de loop van de jaren zestig van de twintigste eeuw opduikt. Dit heeft te maken met de geschiedenis van het woord. De oudste betekenis van parameter in het Nederlands is een meetkundige: 'standvastige lijn ter meting van kromme lijnen, de lijn die loodrecht op de hoofdas door het brandpunt gaat'. Het Nederlands heeft dit woord in de negentiende eeuw niet zelf gevormd maar vermoedelijk, net als veel andere meetkundige termen, ontleend aan het Frans (paramètre). Daarbij heeft men de vorm wel vernederlandst, maar de klemtoon niet, wat paraméter opleverde. De betekenis die tegenwoordig overheerst, 'variabele; veranderlijke grootheid', is blijkens de woordenboeken in het Nederlands jonger en vermoedelijk aan het Engels ontleend. Het is goed mogelijk dat hier de Engelse klemtoon (parámeter) meeontleend is, al kan men ook de bovengenoemde Latijnse klemtoonregel – die ook hexámeter ('zesvoetige versregel') en heptámeter ('zevenvoetige versregel') oplevert – zijn gaan toepassen. In ieder geval is parámeter op dit moment de gebruikelijkste klemtoon.

De beklemtoning párameter ten slotte, die zoals gezegd voornamelijk in België gebruikt wordt, kan heel goed ontstaan zijn naar analogie van woorden op -meter waarbij de klemtoon wél op de eerste lettergreep ligt (vóltameter; kílometer, céntimeter, enz.).