Moet overnieuw altijd vervangen worden door opnieuw of over?

Daar is niet iedereen het over eens. Overnieuw is ontstaan als contaminatie van over en opnieuw, maar het heeft zich een plaatsje weten te verwerven in de woordenboeken en zelfs (sinds 2005) in het officiële Groene Boekje. De grote Van Dale (2015) neemt overnieuw op met het label 'informeel'. Volgens het Handwoordenboek Nederlands van Prisma uit 2009 is het "vooral Nederlands-Nederlands", wat wil zeggen dat het in België niet gebruikt wordt. Hoewel de naslagwerken dus geen bezwaar maken tegen overnieuw, zijn er nog steeds veel mensen die het als een fout beschouwen.

Betekenis

De betekenis die woordenboeken bij overnieuw geven, is 'opnieuw'. Maar opnieuw en overnieuw zijn niet helemaal synoniem. In een zin als 'Het sneeuwde opnieuw' zal niemand opnieuw door overnieuw willen vervangen. Bovendien klinkt in een zin als 'Mag ik even overnieuw beginnen?' door dat je het niet alleen nog een keer, maar ook ánders wilt doen (de eerste keer moet helemaal vergeten worden). Dat laatste betekenisaspect zit niet zo duidelijk in opnieuw.

Ook tussen over en overnieuw zit een nuanceverschil. Met 'Ik zou mijn basisschooltijd best over willen doen' wordt bedoeld: 'nog eens doen'. 'Ik zou mijn basisschooltijd best overnieuw willen doen' betekent 'helemaal overdoen', en mogelijk ook: 'ánders doen'.

Overnieuw heeft dus een eigen betekenisnuance. Dat maakt het veelvuldig voorkomen ervan meteen een stuk logischer.