Waar komt de uitdrukking het is naatje pet vandaan en wat wordt ermee bedoeld?

 

Het is naatje pet betekent – net als de verkortingen het is naatje en het is pet – dat iets helemaal niets is, waardeloos, een mislukking, een afgang, enz.

Waarschijnlijk is met naatje in deze uitdrukking oorspronkelijk een beeld bedoeld: een vrouwenfiguur die vroeger op de Dam in Amsterdam stond. Dit in 1856 opgerichte monument heette Monument van de Volkswil 1830. Het herinnerde aan de Tiendaagse Veldtocht tegen de opstandige Belgen in 1831.

De vrouwenfiguur moest volgens de tekst op de sokkel de 'Eendracht der Hollandsche Natie' verbeelden. Het verhaal gaat dat de letter i van het woord natie met een naar links (in plaats van naar rechts) omgekrulde voet was gebeiteld. De Amsterdammers vonden dus dat er 'Natje' stond. Vervolgens werd de bijnaam van het beeld Naatje. Daaraan zal vast hebben bijgedragen dat het woord naadje een plat woord voor het vrouwelijk geslachtsdeel is.
Het beeld was niet erg stevig. Al snel na de oprichting was Naatjes neus afgevroren. Haar hoofd moest eraf worden gehaald, zodat de restaurateur de neus kon maken. Later brak haar linkerarm af. Ook vonden de voorbijgangers haar gewoon lelijk. Dat naatje dus de negatieve betekenis 'knudde, waardeloos' kreeg, is niet verwonderlijk.

In het voorjaar van 1914 werd Naatje van haar voetstuk gehaald. Ze moest wijken voor de tramrails die werden verlegd. "En Naatje van de Dam, Die moet verdwijnen voor de elektrische tram", zou er toen in Amsterdam zijn gezongen. 

'Dat is pet' betekent ook 'dat is waardeloos'. Het woordenboek van Koenen nam pet in 1952 als eerste woordenboek in deze betekenis op. Waarschijnlijk is hier oorspronkelijk het hoofddeksel bedoeld. De pet werd halverwege de twintigste eeuw vooral gedragen door arbeiders en boeren.