Wat is goed: iets wat of iets dat?

Iets wat en iets dat zijn allebei juist in een zin als 'Is er nog iets wat/dat ik moet weten?' Sommige mensen vinden iets wat iets beter, omdat het om iets onbepaalds gaat.

Wat en dat
Bij het onbepaald voornaamwoord iets (al dan niet in combinatie met een bijvoeglijk naamwoord, zoals in iets belangrijks) wordt vaak het betrekkelijk voornaamwoord wat als verwijswoord gebruikt. Zeker als iets in de context iets concreets aanduidt, is dat echter ook goed mogelijk:

  • Er is iets belangrijks wat/dat ik je moet vertellen.
  • Ik heb iets bij de bakker gekocht wat/dat je zeker lekker zult vinden.
  • Is er nog iets in de koelkast wat/dat op moet voor de vakantie?

Ook bij andere onbepaalde woorden, zoals alles en niets, het enige, en bij woorden die zich als onbepaald telwoord gedragen (zoals een boel en een hoop), zijn wat en dat allebei mogelijk, al hebben sommige mensen een lichte voorkeur voor wat:

  • Alles wat/dat ze wilde was rust aan haar hoofd.
  • Niets wat/dat de staatssecretaris ter verdediging aanvoerde, werd nog geloofd.
  • Er is nog een hoop wat/dat ze moeten leren.

Datzelfde geldt voor bijvoeglijke naamwoorden waar het voor staat:

  • Onze vakantie naar Nieuw-Zeeland is het mooiste wat/dat we ooit hebben gedaan.
  • Dat is nu het raadselachtige wat/dat hij bedoelde.

Alleen wat
Verwijst wat naar meer dan een woord, bijvoorbeeld naar een zin, een gedachte of iets wat niet genoemd wordt, dan kan het niet vervangen worden door dat:

  • Het museum ging failliet, wat een grote strop was voor de gemeente.
  • Het boek dat ik op het moment lees, vind ik prachtig, wat me verbaast gezien de recensies.
  • Wat je gisteren gekookt hebt, is helaas niet zo goed gevallen.

Alleen dat
Het betrekkelijk voornaamwoord dat wordt gebruikt om naar het-woorden ('bepaalde', concrete zelfstandige naamwoorden) te verwijzen: het boek dat, een cadeau dat, beleid dat. Wat geldt hier als minder juist, in elk geval op schrift. Zie het advies over het boek dat/wat.