Print deze pagina

IJ: plaats in alfabet

Komt IJsbrand vlak voor Ike of vlak voor Yvette in een opsomming op alfabet? En is het eigenlijk niet juister om Ijsbrand te schrijven?

De ij bestaat uit twee letters: de i en de j. Alle woordenboeken en spellinglijsten alfabetiseren woorden met een ij daarom onder de i; na ijzingwekkend gaat het Groene Boekje (2005) bijvoorbeeld verder met ik. Volgens dit principe komt IJsbrand dus vlak voor Ike.

Sommige naslagwerken (het telefoonboek, sommige encyclopedieën) plaatsen de ij en y door elkaar vóór de z. Dat brengt vaak wat extra zoekwerk met zich mee. Het door elkaar plaatsen van ij en de y kan echter goede redenen hebben; de ij en de y werden eeuwenlang door elkaar gebruikt voor dezelfde [ie]-klank. Vooral in de genealogie is het dan niet handig een onderscheid te maken: het is goed mogelijk dat Huybrechts en Huijbrechts familie van elkaar zijn.

De ij en de y hebben een geheel verschillende geschiedenis: de ij, die van oudsher in het Nederlands voorkomt, is oorspronkelijk een verlengde i; de y komt vrijwel alleen voor in leenwoorden als hypothese, synthese en baby. In de klas hebben veel mensen geleerd het alfabet op te dreunen als "(...) x, ij, z", maar dat is eigenlijk onjuist; het zou "(...) x, i-grec (of ypsilon), z" moeten zijn. Aan de andere kant wordt de y als onbekende grootheid in de wiskunde (x en y) ook altijd als [ij] uitgesproken. Omdat de ij geen deel uitmaakt van ons alfabet, wordt hij onder de i geschaard.

De ij wordt wél als één geheel behandeld aan het begin van de zin en aan het begin van een eigennaam. Het is: 'IJverig ging IJsbrand aan de slag'; zowel de i als de j wordt een hoofdletter. Bij andere lettercombinaties gebeurt dit niet; Ieniemienie en Eucalypta bijvoorbeeld moeten het met één hoofdletter doen. De 'hoofdletter IJ' zou dus ook eigenlijk niet juist zijn, maar komt al eeuwen voor in het Nederlands en is volledig ingeburgerd - ook in officiële spellingnaslagwerken. (Zie bijvoorbeeld het lemma IJsland in het Groene Boekje.) Die 'hoofdletter IJ' is overigens uniek: geen enkele andere taal heeft een hoofdletter die uit twee letters bestaat.

Verwante adviezen

Trefwoorden

terug
voorjaarsbanner

banner ITV

taalkalender