Waar komen Abraham zien en Sara zien (of Abraham gezien hebben en Sara gezien hebben) vandaan en wat wordt ermee bedoeld?

Abraham zien betekent ‘vijftig worden (als man)’; Sara zien wordt gezegd als een vrouw vijftig wordt. De uitdrukkingen worden ook vaak gebruikt als iemand al vijftig geworden is (of boven de vijftig is) en worden dan gecombineerd met een vorm van hebben: ‘Hij/zij heeft Abraham/Sara gezien.’

De uitdrukkingen gaan terug op de bijbelse figuren Abraham en Sara, een echtpaar dat op hoge leeftijd nog een zoon kreeg. De uitdrukking Abraham gezien hebben is gebaseerd op een bijbelpassage, Johannes 8:56-58. Jezus is in deze passage in een discussie verwikkeld in de tempel. “De Joden zeiden: ‘U bent nog geen vijftig en u zou Abraham gezien hebben?’ ‘Waarachtig, ik verzeker u,’ antwoordde Jezus, ‘van voordat Abraham er was, ben ik er.’” Zijn toehoorders zijn verbaasd dat Jezus zo over Abraham spreekt, terwijl die al lang voor Jezus’ geboorte was overleden.

Abraham gezien hebben komt in Van Dale voor sinds de vierde druk (1898). De betekenisomschrijving is dan nog: “gezegd van iemand die reeds 50 jaar oud is en nog ongetrouwd”. In de drukken daarna worden als betekenissen gegeven ‘hij is al 50 jaar oud’ en ‘hij is gestorven’. In de tiende druk (1976) is die laatste betekenis geschrapt. Het gezaghebbende spreekwoordenboek van F.A. Stoett vermeldt Abraham gezien hebben ook in deze betekenissen: als variant van de Latijnse uitdrukking ad patres zijn (‘naar zijn voorvaderen zijn, gestorven zijn’) en in de betekenis ‘vijftig jaar zijn (en nog vrijgezel)’.

Tegenwoordig wordt Abraham gezien hebben maar in één betekenis gebruikt: ‘vijftig jaar geworden zijn’; of iemand al dan niet vrijgezel is, doet er niet meer toe. En vaak wordt niet meer de voltooide tijd gebruikt, maar de tegenwoordige tijd: Abraham zien (‘vijftig worden’).

Sara gezien hebben

De zegswijze Sara gezien hebben of Sara zien komt in Van Dale pas voor het eerst voor in de veertiende druk uit 2005. Die uitdrukking is dan ook van veel recenter datum, en zal ongetwijfeld ontstaan zijn vanuit de behoefte om een vrouwelijke tegenhanger te hebben van Abraham (ge)zien hebben – met de vrouw van Abraham als logisch equivalent.

Over Sara gezien hebben is in de oudere (spreek)woordenboeken niets te vinden. Wel noemt K. ter Laan in zijn Nederlandse spreekwoorden, spreuken en zegswijzen de uitdrukking ‘Zij is een Sara’, maar daarmee wordt bedoeld: ‘zij is al op vergevorderde leeftijd en is nog moeder geworden’. Ter Laan verwijst hier naar een andere bijbelpassage (Genesis 18:10-12): “Toen zei een van hen: ‘Ik kom over precies een jaar bij u terug en dan zal uw vrouw Sara een zoon hebben.’ Sara, die in de ingang van de tent stond, achter de man, hoorde dat. Nu waren Abraham en zij op hoge leeftijd gekomen en de jaren dat een vrouw vruchtbaar is, lagen al ver achter haar. Daarom lachte ze in zichzelf.”

Tegenwoordig kennen we vooral nog de uitdrukking zij heeft Sara gezien (‘zij is vijftig geworden’).

Pop

De woorden abraham en sara worden (met een kleine letter) gebruikt als aanduiding van een pop die mensen soms ter ere van iemands vijftigste verjaardag maken en bijvoorbeeld voor het huis zetten, of een grote koek in de vorm van een pop. Waarom die woorden met een kleine letter worden geschreven, lees je op deze pagina.