Wat betekent de ware jakob en waar komt deze uitdrukking vandaan?

Betekenis

De ware jakob is iemands ideale geliefde. Als je de ware jakob hebt gevonden, is je zoektocht naar je levenspartner voorbij. De ware jakob heeft meestal betrekking op een man. Voor een vrouw bestaat de variant de ware jakoba.

Herkomst: de Bijbel

De uitdrukking de ware jakob komt uit de Bijbel, maar de precieze herkomst is niet duidelijk.

Waarschijnlijk is het een nieuwere variant van de oudere uitdrukking de ware (of rechte) jozef. Deze variant is waarschijnlijk gebaseerd op een legende over Maria, de latere moeder van Jezus. Toen zij veertien jaar was, moest zij, zoals alle veertienjarige Joodse meisjes, een man uitzoeken om mee te trouwen. Maria weigerde dit, omdat haar ouders God hadden beloofd dat zij maagd zou blijven. De priester droeg daarop alle ongetrouwde mannen van Davids stam op om met een dorre tak naar de tempel te komen. Degene wiens tak daar ging bloeien, zou Maria’s man worden. Jozefs tak ging bloeien, en dat werd gezien als een aanwijzing van God dat hij met Maria moest trouwen. Deze legende was zeker al in de dertiende eeuw bekend. De uitdrukking de rechte jozef komt dan ook al lange tijd in het Nederlands voor.

De uitdrukking de ware jakob is veel jonger. Waarschijnlijk is hier aartsvader Jakob bedoeld, maar in de Bijbel wordt juist zijn vrouw Rachel als dé ware partner beschreven. Jakob moest namelijk maar liefst veertien jaar wachten voor hij met haar mocht trouwen. Mogelijk is de ware jozef beïnvloed door het verhaal van Jakob en Rachel, en werd jozef in de uitdrukking daardoor vervangen door jakob.

Volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) zijn de rechte jozef en de ware jakob onder invloed van de Duitse uitdrukking das ist der wahre Jakob samengevallen. Bij das ist der wahre Jakob moet volgens het WNT waarschijnlijk gedacht worden aan de apostel Jakobus, die begraven zou zijn in Santiago de Compostela. Er zijn meer (oudere) naslagwerken die de apostel Jakobus noemen, maar de recentere naslagwerken houden het op de Jakob uit het Oude Testament.

Ware jakob: kleine letter j

In deze uitdrukking is jakob met een kleine letter, omdat het niet meer om de naam van een persoon of personage gaat. In deze uitdrukking betekent jacob ‘man, partner’. Hetzelfde geldt voor de j in de ware jacoba. Zie voor meer uitleg de pagina over nieuwsgierig aagje/Aagje.

Meer lezen?

• K. van Dalen-Oskam en M. Mooijaart, Nieuw bijbels lexicon: woorden en uitdrukkingen uit de bijbel in het Nederlands van nu, uitgebreid met De Nieuwe Bijbelvertaling (2005).
• F.A. Stoett, Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden (1923-1925).