Wat betekent ‘De berg heeft een muis gebaard’ en waar komt dit spreekwoord vandaan?

Als er eerst hoge verwachtingen werden gewekt, maar het resultaat daarna weinig voorstelde, kun je zeggen: ‘De berg heeft een muis gebaard.’ Een hoop drukte om niets dus, veel geschreeuw en weinig wol. Bijvoorbeeld: ‘Het nieuwe bestuur zou meteen beginnen met ingrijpende maatregelen, maar toen de eerste voorstellen werden gedaan, bleek dat de berg een muis had gebaard: het oude bestuur had deze voorstellen ook al gedaan.’

Dit spreekwoord komt uit een fabel van Phaedrus, een Romeinse schrijver uit de eerste eeuw na Christus. De fabel Mons Parturiens (‘De barende berg’) gaat over een berg die op een goede dag moest bevallen. Misschien moeten we eigenlijk denken aan een vulkaanuitbarsting of een lawine, maar het verhaal vertelt daar niets over. De berg begon geweldig te beven en iedereen keek vol schrik en spanning toe. Kwam er een monster tevoorschijn? Toen alles weer rustig was, bleek dat de berg alleen maar was ‘bevallen’ van een muis. Hier wordt verder niets over vermeld, maar op oude prenten wordt een muisje afgebeeld dat kennelijk uit de berg was gehuppeld. Phaedrus zegt daarna dat deze fabel van toepassing is op iemand die grote bedreigingen uit, maar uiteindelijk niets doet.

De Romeinse dichter Horatius verwees naar deze fabel toen hij schreef: parturiunt montes, nascetur ridiculus mus (‘de bergen zijn in barensnood; er zal een lachwekkend muisje uit komen’). Horatius gebruikte de fabel van Phaedrus als onderdeel van zijn advies aan schrijvers om een verhaal in simpele woorden te beginnen, en niet meteen bombastisch uit te pakken.

Kees Stip maakte met dit spreekwoord in het achterhoofd het volgende gedichtje:

Op een muis

Een muis, op zoek naar kruimels kaas,
kroop in de baard van Sinterklaas.
“Wel eerder”, sprak de Sint bedaard
“werd door een berg een muis gebaard.
Maar dit is wonderlijk, bij Zeus:
Hier bergt zowaar een baard een muis.”

Het spreekwoord komt ook in andere talen voor: the mountain labors and brings forth a mouse, die Berge kreißen und es wird ein Mäuslein geboren, c’est la montagne qui accouche d’une souris, la montagna ha partorito un topolino.

Meer lezen?

F.A. Stoett, Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden (1923-1925)