Page 6 - OnzeTaal_juni2019_HR

‘gehucht’), militaire (alcázar, ‘fort’; almirante, ‘admi- werking met zusteracademies van andere Spaanstalige
raal’), termen uit de handel (aduana, ‘douane’; alquiler, landen. Ze organiseren spraakmakende congressen en
‘huur’) en de wetenschap (álgebra, ‘algebra’; cifra, hebben onder meer een gezamenlijk (‘panhispánico’)
‘cijfer’); veel woorden voor gewassen (aceituna, ‘olijf’; woordenboek uitgegeven. Spanje heeft, met de Spaanse
arroz, ‘rijst’; zanahoria, ‘wortel’), bloemen (azucena, regering als belangrijkste financier, Spaanse multinatio-
‘lelie’; jazmín, ‘jasmijn’) en culinaire termen (álbondiga, nals als sponsoren en de Spaanse koning als gezicht, wel
‘gehaktballetje’; mazapán, ‘marsepein’). Verder bouw- altijd de grootste vinger in de pap. In deze context wordt
kundige termen (alcoba, ‘slaapkamer’; azotea, ‘dakter- de taal door Spanje ingezet voor de behartiging van poli-
ras’) en woorden voor kleding (gabán, ‘jas’; albornoz, tieke en economische belangen. Soms komen neokolo-
‘badjas’). Ironisch is dat Allah in het Spaanse woord voor niale trekjes aan de oppervlakte. Enkele jaren geleden
‘hopelijk’ zit: ojalá (van law šá lláh,‘als God het wil’). ondervond een initiatief voor een Spaans woordenboek
Ook in de middeleeuwse christelijke rijken waren waarin het Mexicaanse Spaans het uitgangspunt is, felle
meertaligheid en multiculturaliteit dikwijls de norm, weerstand van de Mexicaanse zusteracademie.
zoals aan het hof van Alfons de Wijze, de koning van
Castilië in de dertiende eeuw, die directe bemoeienissen ¡EN CRISTIANO!
had met het vertalen van documenten uit het Latijn, De moeizame omgang met tweetalige regio’s als Basken-
Hebreeuws en Arabisch in het Castiliaans. Koning Alfons land en Catalonië is na al die eeuwen nog steeds een
zelf redigeerde historische en wetenschappelijke werken onopgelost politiek vraagstuk. Spanje heeft zich nooit
ontwikkeld tot een eentalige natiestaat, zoals bijvoor-
In 1492 werd het Spaans de beeld Frankrijk. Een aannemelijke verklaring is dat het
land in de negentiende eeuw de boot van de industriële
taal die het christendom naar revolutie goeddeels heeft gemist en tot ver in de twintig-
ste eeuw een agrarische samenleving bleef. Waar geïn-
de Nieuwe Wereld bracht. dustrialiseerde samenlevingen behoefte hebben aan één
standaardtaal, bijvoorbeeld voor het onderwijs aan de
massa, zijn in agrarische samenlevingen familiebanden
en lokale gemeenschappen belangrijker.
in wat volgens hem correct Castiliaans was. Mede door- Wel ontwikkelde zich in de negentiende eeuw een
dat het de bestuurstaal werd, won het Castiliaans in die regionaal nationalisme. Baskenland en Catalonië
periode aan prestige. De koning schreef ook gedichten, creëerden hun eigen nationale mythes en symbolen en
waarvoor hij het Galicisch-Portugees gebruikte. standaardiseerden hun taal. In de twintigste eeuw deed
generaal Franco in zijn veertig jaar durende dictatuur
KEERPUNT op brute wijze aan natievorming. Hij probeerde de regio-
Het jaar 1492 is in verschillende opzichten het grote nale talen uit het openbare leven te verbannen, soms
keerpunt in de geschiedenis van Spanje en van het op absurde manieren. Zo was het verboden kinderen
Spaans. Het was het jaar van de publicatie van het eerste Catalaanse of Baskische namen te geven. Een Joan Jordi
woordenboek Latijn-Castiliaans en de eerste grammati- heette volgens zijn paspoort Juan Jorge. Er werden cam-
ca van het Castiliaans, dat daarmee werd opgewaardeerd pagnes gevoerd met leuzen als ‘Als je een Spanjaard
tot een volwaardige, gestandaardiseerde taal. Maar
Spanje wendde zich ook af van zijn multiculturele verle-
den. De Joden werden per decreet het land uit gezet. De
taal die zij meenamen op hun diaspora was het thans Het Spaans van Amerika
bijna uitgestorven Ladino, dat allerlei trekken vertoont
van het vijftiende-eeuwse Spaans die uit het Spaans van Het Spaans van Midden- en Zuid-Amerika kent een behoorlijke
nu zijn verdwenen. variatie in uitspraak en woordenschat. Veel gebieden hebben
1492 is natuurlijk ook het jaar van de ontdekking van hun unieke kenmerken. Typisch Mexicaans zijn bijvoorbeeld
Amerika. Het Spaans werd de taal van de conquistado- de uitroepen ándale (‘huppetee’) en híjole (‘jeminee’). Een
res, de taal die het christendom naar de Nieuwe Wereld bekend kenmerk van het Spaans van Argentinië en Uruguay
bracht. In die periode heeft zich weer zo’n patroon van is het ‘zjeismo’, de uitspraak van de y als ‘zj’ of ‘sj’, waardoor
contact voorgedaan met ingrijpende gevolgen voor de mayo (‘mei’) wordt uitgesproken als ‘mazjo’ of ‘masjo’ in
taal: kolonisten uit heel Spanje trokken naar Sevilla voor plaats van als ‘majo’. Dit wordt niet als plat ervaren, eerder als
hun vertrek naar Amerika en moesten daar soms lang op iets om trots op te zijn. Zowel Messi als Máxima zijn ‘zjeistas’.
een schip wachten. Ze spraken verschillende dialecten, Toch zijn er ook veel kenmerken die voor heel Spaans
waardoor er al spoedig een nieuw dialect ontstond. In Amerika gelden: anders dan in Midden- en Noord-Spanje
deze migrantentaal, de basis voor het Spaans van Ame- wordt bijvoorbeeld nergens onderscheid gemaakt tussen de
rika, voerde het Sevillaanse dialect de boventoon. s-klank en de th-klank: casa (‘huis’) en caza (‘jacht’) worden
dus op dezelfde manier uitgesproken. Ondanks de verschillen
NEOKOLONIALE TREKJES is het eigenlijk opmerkelijk dat het Amerikaanse Spaans ruim
ONZE TAAL 2019 — 6 voorbeeld een nationale taalacademie op, la Real Acade- Spaanstalig Amerika is: het is even ver van Mexico-Stad naar
Vanaf de achttiende eeuw werd taal ingezet als machts-
vijfhonderd jaar na de aankomst van Columbus in Hispaniola
nog zo uniform is. Zeker als je bedenkt hoe enorm groot
middel. In 1713 richtte de Bourbonse koning naar Frans
mia Española, in een periode van centralisatiepolitiek en
Buenos Aires als van Amsterdam naar Beijing.

van repressie van de regio’s met een eigen taal, vooral
Van de duizenden inheemse talen die voor de komst van de
Catalonië. De uniformering van de taal paste in dat stre-
Europeanen werden gesproken, zijn er nog enkele honderden
Spaans dwingend opgelegd.
slechts een handjevol talen heeft meerdere miljoenen spre-
ven. Later werd ook in de Amerikaanse koloniën het over. Verreweg de meeste worden met uitsterven bedreigd;
Momenteel is het Spaans een van de meest geregu-
kers, zoals het Quechua, het Guaraní, het Aymara en het
leerde talen ter wereld. De officiële taalnormen worden Náhuatl.
6 opgesteld door de Real Academia in Madrid, in samen-