Page 5 - OnzeTaal_juni2019_HR

Foto: Freeartist / 123RF re groepen die op drift waren. Zo ontstond een variant
die zich op een eigen manier ontwikkelde. Ook het
Baskisch – de enige pre-Romaanse taal van het Iberisch
Schiereiland die nog steeds wordt gesproken – heeft
daarin zijn sporen nagelaten.

RECONQUISTA
We zijn dan ongeveer in de tiende eeuw, de periode dat
het schiereiland grotendeels islamitisch was. Vanaf 711
hadden Syrische Arabieren en hun Berberse achterban
uit Noord-Afrika zich in vlot tempo het schiereiland toe-
geëigend. Het ontoegankelijke noorden lieten ze echter
met rust. De christelijke koninkrijken die daar ontston-
den, begonnen met onregelmatige landveroveringen op
de moslims. De huidige taalgrenzen in het midden en
noorden van Spanje weerspiegelen het verloop van de
veroveringen vanuit het noorden. Castilië kwam als
machtigste bovendrijven en sneed de andere rijken en
daarmee hun talen de pas af: ten westen onder meer het
Galicisch-Portugees, ten oosten onder meer het Cata-

Het Arabische verleden
leeft voort in het

hedendaagse Spaans.

laans. Toen de moslims in 1492 hun laatste bolwerk
Granada verloren aan het koninkrijk Castilië, was het
Castiliaans de voornaamste taal van het schiereiland.
Voor deze periode in de Spaanse geschiedenis wordt
de term reconquista (‘herovering’) gebruikt. Dit is een
misleidend, ideologisch geladen begrip uit de negentien-
de eeuw waarmee de mythe van een Spaanse nationale,
christelijke vrijheidsstrijd tegen de moslims werd ge-
creëerd. Los van het feit dat ruim zeven eeuwen wel erg
naar Spaans se dialecten, maar konden elkaar wel verstaan. Waar- Spanjaarden in de Middeleeuwen. En een herovering van
lang is voor een vrijheidsstrijd, bestonden er nog geen
zog de kolonisten, spraken verschillende talen en Latijn-
wát? Van gebieden die vele eeuwen daarvoor Romeins-
schijnlijk ontwikkelden de immigranten al na een paar
generaties een nieuw, eigen dialect met kenmerken van
de moslims.
de dialecten van hun voorouders. Dit patroon herhaalde christelijk waren? En Granada is nota bene gesticht door
zich in de eeuwen die volgden op cruciale momenten,
tot het Spaans werd wat het nu is: na het Mandarijn de MULTICULTURELE SAMENLEVING
grootste taal ter wereld, met 480 miljoen moedertaal- Gedurende zeven à acht eeuwen waren er dus moslims
sprekers – meer dan bijvoorbeeld het Engels er heeft. op het Iberisch Schiereiland, of ‘Al-Andalus’, zoals het
gebied in het Arabisch heette. Vooral in de tiende en elf-
LAPPENDEKEN de eeuw was er sprake van een meertalige, multiculture-
Het Iberische Latijn verspreidde zich langzaam (in twee le samenleving van moslims, joden en christenen. Naast
eeuwen tijd) maar zeker over vrijwel het gehele schier- de drie klassieke schrijftalen, het Arabisch, Hebreeuws
eiland, dat een voornaam buitengewest werd van het en Latijn, waartussen driftig werd vertaald, werden er op
Romeinse Rijk. Beroemde Hispaniërs zijn de stoïcijn het Latijn of Arabisch gebaseerde volkstalen gesproken.
Seneca (uit Córdoba), Martialis, de schrijver van sca- Het Mozarabisch was zo’n Ibero-Romaanse variëteit.
breuze puntdichten (uit Bilbilis, nu Calatayud, bij Zara- Een veelzeggend bewijs van die middeleeuwse synergie
goza), en de keizers Trajanus en Hadrianus (uit Itálica, tussen talen en culturen zijn tweetalige gedichten uit
bij Sevilla). de elfde eeuw, geschreven in het klassiek Arabisch of
Na de val van het Romeinse Rijk, in de vijfde eeuw, Hebreeuws, met daardoorheen geweven liedcitaten in
versnipperde het gesproken Latijn en ontwikkelde zich het volkse, Romaanse Mozarabisch, in Arabische of
een lappendeken van Romaanse dialecten met minieme Hebreeuwse karakters.
onderlinge verschillen die geleidelijk zouden uitgroeien Het Arabische verleden leeft voort in het hedendaag-
tot verscheidene Romaanse talen, waaronder een dialect se Spaans. De duizenden woorden van Arabische komaf ONZE TAAL 2019 — 6
uit een vallei in het noorden. Doordat de veranderingen geven een staalkaart van de materiële en intellectuele
zo langzaam plaatsvonden, is er geen beginpunt van het nieuwigheden van de cultuur van Al-Andalus. Het zijn
Castiliaans aan te geven, maar door migratie van spre- vrijwel uitsluitend zelfstandige naamwoorden, die veelal
kers van dat noordelijke dialect naar het zuiden vonden ook in andere Europese talen zijn terechtgekomen. Ze
er al vroeg belangrijke veranderingen plaats. Geluks- beginnen vaak met al-, naar het Arabisch lidwoord dat
zoekers namen hun taal mee, vaak naar stukken nie- werd opgevat als onderdeel van het woord. Er zitten ad-
mandsland, die zich vermengde met dialecten van ande- ministratieve termen bij (alcalde, ‘burgemeester’; aldea,  5