Page 28 - OnzeTaal_juliaug2019_HR
P. 28
Het werkwoord moeten heeft
uiteenlopende betekenissen,
die zich nog niet zo makkelijk
laten omschrijven. Zelfs Van
Dale blijkt ermee te worstelen.
MARC VAN OOSTENDORP
Illustratie: Hein de Kort
Zo moet
het wel
zitten
et werkwoord moeten betekent van alles: dat De verdachte moet wel in de kroeg hebben gezeten
iemand een bepaalde verplichting heeft bij- toen de misdaad werd gepleegd.
H voorbeeld (‘U moet nu betalen’), of dat iets zó
noodzakelijk is dat het bijna een natuurwet is (‘Als de In dit geval heeft de advocaat het niet per se over zijn
appel losraakt van de tak, moet hij vallen’). Het kan ook eigen kennis, want de verdachte kan hem hebben toe-
een behoefte aanduiden (‘Moet u niet wat eten?’) of an- gefluisterd dat zijn alibi vals is. De advocaat concludeert
tipathie (‘Ik moet jou niet’). Maar naast dit alles heeft het uit de openbaar gemaakte feiten.
het werkwoord een betekenis die vooral gaat over ken- Een openbaar aanklager zou kunnen tegenwerpen:
nis. In dat geval gaat moeten soms vergezeld van wel:
Dat klopt niet!
De lampen branden. De koning moet wel thuis zijn.
De aanklager doet daarmee geen uitspraken over de
Deze zin legt Willem-Alexander geen verplichting op en kennis of de overtuigingen van de advocaat. Hij bedoelt
zegt ook niet dat het een natuurwet is dat de vorst bij niet te zeggen: ‘Dat weet u helemaal niet!’, maar eer-
brandende lampen thuis is. Wat zegt moet in die zin dan der: ‘Dat volgt niet uit de naar voren gebrachte feiten!’
wel?
EENS
MOOI MEISJE Moeten gaat dan ook niet zozeer over iemands kennis,
Van Dale definieert moeten voor dit soort gevallen als maar doet een uitspraak over de logica. ‘X moet (wel) Y’
“waar zijn op grond van een betrouwbaar getuigenis”, betekent: ‘uit de logica en de aan de spreker en zijn
met als voorbeeld “het moet een erg mooi meisje ge- gehoor beschikbare gegevens volgt dat X Y’. Het is dus
weest zijn.” Mij lijkt die definitie niet accuraat. Voor niet zozeer een bewering over de kennis van de spreker,
conclusies over de inhuizigheid van de koning hoeven maar van iedere redelijke persoon die over deze infor-
we niemands betrouwbaarheid te controleren, en de zin matie beschikt. In dat opzicht zit de betekenisnuance
ONZE TAAL 2019 — 7/8 eeuwen mannen om Margarethe de Blinde heen zwerm- de kennis die ze met hun gesprekspartners menen te
van noodzakelijkheid erin.
over het meisje kun je uitspreken zonder een ‘getuige-
nis’. Stel, uit allerlei documenten blijkt dat in de Middel-
Mensen die met elkaar praten, vertrouwen altijd op
delen. Dat is hier ook het geval. Als je zegt: ‘X moet wel
den, hoewel ze heel dom was en heel onaardig. Ze moet
Y’, bedoel je: ‘uit de kennis die wij delen, volgt nood-
dus wel mooi zijn geweest.
Bij moeten in combinatie met wel nemen we eerder
zakelijkerwijs dat X Y’. Wij moeten het daar wel over
eens zijn.
aan dat iets waar is, gegeven de beschikbare informatie.
Bij wie moet die informatie precies beschikbaar zijn? Op
het eerste gezicht lijkt het op de kennis van de spreker:
gegeven wat ik weet, was Margarethe mooi, en is de Dit artikel verscheen eerder in iets andere vorm op het
weblog Neerlandistiek en is deels gebaseerd op het in mei
koning thuis. Maar dat kan niet het hele verhaal zijn. 2019 op internet gepubliceerde manuscript ‘Epistemic
28 Stel dat een advocaat in een rechtszaak zegt: Modality’ van de taalkundige Igor Yanovich.
