Page 18 - 12_OnzeTaal_dec2018_HR
P. 18
Het vuurwerk staat steeds meer
ter discussie, maar ook deze
jaarwisseling steken we ze vast
weer in grote aantallen af: de
cobra’s, luchthuilers, fonteinen en
betonstrijkers. Waar komen die
opmerkelijke namen vandaan?
LAURA VAN EERTEN
Foto: Hans Engbers / Nationale Beeldbank
Van
astronaut
tot vlinder
De namen van vuurwerk
stronaut, jumping jack, strijker en voetzoeker, gewikkeld werd. De omwikkelde rat werd vervolgens
het zijn maar een paar van de wonderlijke aangestoken en losgelaten, zodat het arme beestje bran-
namen die er bestaan voor soorten vuurwerk. dend over straat rende. Vuurwerkmakers zouden het
A Soms spreken die namen voor zich, in andere rotjesbranden gebruikt hebben als inspiratiebron voor
gevallen is het lastiger om een verband te leggen. Je zou de naam rotje. En ja, het ding heeft qua vorm inderdaad
bijvoorbeeld kunnen denken dat een vergelijking met de ook wel wat weg van een rat.
ruimtevaart voor de hand ligt, maar laat de astronaut Er zijn meer soorten vuurwerk die vernoemd zijn naar
nou nét het rotje zijn dat gewoon op de grond uit elkaar een dier. Vlinders en cobra’s bijvoorbeeld. De vlinder als
knalt. Het is dus geen grote pijl die in een baan om de vuurwerk is geen lieverdje, in tegenstelling tot wat je bij
aarde belandt. Jumping jacks, strijkers en voetzoekers de naam zou verwachten. Het vuurwerk is relatief klein
doen hun naam meer eer aan. Jumping jacks zijn aan el- en ziet er vrij onschuldig uit, maar daarmee houdt de
kaar gebonden rotjes die ‘opspringen’ van de grond, een overeenkomst op: de meeste vlinders geven een enorme
strijker ontbrandt door hem als een lucifer af te strijken, knal en ze behoren dan ook tot het illegale vuurwerk.
en voetzoekers bewegen zigzaggend over de grond. Wat In onafgestoken vorm heeft de vlinder aan de ene kant
voor oude en nieuwe vuurwerknamen zijn er nog meer? een lont en aan de andere kant een soort vleugeltje. Het
Waar komen ze vandaan en in wat voor categorieën zijn lijkt wel een beetje op het dier, vandaar. Maar eigenlijk
ze in te delen? is toffee, een andere naam voor de vlinder, nog duide-
lijker. Het doet inderdaad denken aan een ingepakt
ONZE TAAL 2018 — 12 Het rotje is waarschijnlijk wel het meest afgestoken BIJEN
RAT
snoepje.
vuurwerk rond de jaarwisseling. Het is een klein, cilin-
Net als vlinders zijn ook cobra’s illegaal. Die naam klinkt
dervormig stukje knalvuurwerk dat je na het aansteken
weggooit. Aan het einde van de negentiende eeuw kwam
al een stuk gevaarlijker. Maar behalve dat er een plaatje
het woord rotje voor het eerst in die betekenis voor, en
van een cobra staat afgebeeld op het stuk vuurwerk, lijkt
de herkomst van de naam is interessant. Rot is namelijk
het Amsterdamse dialectwoord voor ‘rat’. In het boek De
het ding, dat voornamelijk hard knalt. Vroeger bestond
er wel een ander soort vuurwerk dat ook cobra heette,
volksvermaken uit 1871 schrijft Jan ter Gouw over het zo- er niet echt een verband te bestaan tussen de slang en
genoemde “rotjesbranden”: een niet al te diervriende- “welke omhoog kronkelt om hoog in de lucht te eindi-
18 lijk spel waarbij een gevangen rat in brandbaar materiaal gen met verrassend effect”, aldus het Woordenboek der
