Page 17 - 12_OnzeTaal_dec2018_HR

Arnold Kabbedijk van Bakker krenten- en appelgoedje aan. Er zitten absurd veel kren-
Voskamp na het winnen van ten in deze oliebollen en dat is wel een voordeel.”
de AD Oliebollentest 2015. Naast het mondgevoel is de smaak bepalend voor het
oordeel. De recensenten gebruiken daarvoor meestal
algemeen oordelende bijvoeglijke naamwoorden, zoals
“melig”, “ranzig”, “muf”, “saai” en “onsmakelijk”.
LUCHTIGE SPONS Maar ook hier is men niet bang voor krasse vergelijkin-
Laten we beginnen met de aanblik. De bol moet dus rond gen: “Lijkt niet op een oliebol, maar op een gehaktstaaf”,
en glad zijn. Een bakker met een speciale machine die “Met de ogen dicht denken sommige panelleden dat ze
het beslag in het vet schiet, vermeldt trots: “Bij mij een rookworst eten”, “medicinale smaakafwijking die
krijgen de mensen mooie ronde oliebollen van dezelfde associaties oproept met een fluorbehandeling bij de
grootte en niet van die zeshoekige of twaalfkantige din- tandarts”, “Smaakt voor kibbeling niet slecht”, “Het is
gen.” Gelukkig maar, want bij een minder geavanceerde of deze bollen in wc-eend zijn gebakken”, “Sterke che-
bol luidt het oordeel: “een puber van een oliebol, ge- mische geur van schoonmaakmiddel” en “laxeermiddel
kweld door een ernstige vorm van acne”. De kleur moet vermomd als oliebol”.
goudbruin zijn, beslist niet donkerder, maar lichter mag
ook niet. Dan zijn het “albinobolletjes”, of hebben ze OLIEVULKANEN
“het uiterlijk van een bleekscheet”. Het interieur ver- Recensenten proeven nogal eens te veel smaken: “Appel,
dient eveneens aandacht: “als je de oliebol doorsnijdt, kaneel en vanille. Meer toevoegingen betekent lang niet
moet je een luchtige spons zien, met her en der vulling altijd automatisch een betere oliebol.” En ze willen hele-
van rozijnen. Dus geen half gebakken, ‘met nog natte maal geen bijsmaken, geen “zepige”, “metalige” of “bit-
plekjes her en der’-oliebol, geen zompig gerezen deeg, tere”, en al helemaal geen bijsmaken die ze niet kunnen
nee, echt een oogstrelende lichte gatenkaasstructuur thuisbrengen: “een kakofonie aan (bij)smaken”. De na-
die meeveert als je hem indrukt.” smaak is zelden tongstrelend, eerder “ranzig” of “zuur”.
Geur, de volgende zintuiglijke stap in de kennis- “Een biernasmaak, maar dan zonder het bier.”
making met een oliebol, speelt ook een rol bij de beoor- Het vetgehalte leidt tot de creatiefste woordvondsten:
deling: “Hij ruikt meer naar krentenbrood dan naar een “olievulkanen”, “vetspons”, “etterende gezwelletjes vol
oliebol” valt nog mee, maar echt dodelijk zijn: “De olie- vies vet die bij het eten openbarsten”, “slappe korst om-
bollen ruiken naar oud braaksel” en “De bol ruikt over hult moddervette bol”. Een recensent treft oliebollen aan
datum, hij stinkt heel erg en de geur is heel erg zuur.” “zo vet, dat Shell ze als nieuwe oliebron zou kunnen ge-
Foto: ANP / Bas Czerwinski afbeet, dus niet taai of rubberachtig”. Als dat niet in “Mocht een Limburgse
bruiken”.

Cruciaal is het mondgevoel. Belangrijk is “een korte
orde is, kan de reactie zijn: “Met veel moeite nemen we
de eerste hap, aangezien er amper door de dikke, taaie
korst te komen is.” Een te harde korst verleidt recen-
senten tot aan de ballistiek ontleende metaforiek: “Mas-
sieve kanonskogel waarmee je iemand de hersens kunt schutterij door zijn munitie
inslaan”, en: “Mocht een Limburgse schutterij door zijn heen zijn …”
munitie heen zijn … Harde, kleine en droge oliebollen.”
Taaie korsten leiden tot huiselijker vergelijkingen. De
korst is dan “zo taai dat de oliebol nog het meest weg Kan het nog erger? Eén recensent probeert het met:
heeft van een rubberen hondenspeeltje”, “rubberen “Een prima oliebolletje om op oudjaar mee te nemen als
stuiterballetjes” of “zeemleer”. Het is goed als de korst je niet van je schoonfamilie houdt.” Andere zien gevaar
“mooi knapperig” is, maar het mondgevoel kan alsnog voor de volksgezondheid. Zij menen dat de “olie waarin
verpest worden bij een onbevredigende binnenkant, als wordt gebakken zwaar verontreinigd is”, of constateren
die “hartstikke droog”, “stijf”, “klef”, “niet gaar”, dat de oliebollen “zelfs niet meer geschikt zijn als vis-
“grauw”, “plakkerig”, “stopverfachtig”, “zompig” dan voer” of met hun “vieze bijsmaak van oude olie nog net
wel “glibberig” is. binnen de normen van de Warenwet vallen”. Het zijn
“kiepeltonbollen” (Van Dale bij kiepelton: “ton voor
WC-EEND fecaliën”).
Al zijn er deskundigen die alleen deeg in de bol willen, Er zijn ook liefhebbers die zó teleurgesteld zijn dat ze
de meesten verwachten iets van vulling. Als die ont- een poging doen de arme bakkers aan te geven: “Politie-
breekt, meldt de ene recensent teleurgesteld: “De bollen man voor kraam koopt bollen, maar kan beter een bekeu-
bevatten weinig tot geen krenten en smaken daardoor ring geven”, “Gemeente, bescherm je inwoners en trek
niet naar meer.” De andere zoekt zijn toevlucht in de de vergunning onmiddellijk in.”
overdrijving: “Een elektrische fiets is wel handig om van
rozijn naar rozijn te fietsen. Neem er wel een met ter- DE PINEUT
reinbanden, anders blijf je zeker in de rauwe, kleffe Bij al deze woeste verbale exercities rijst de vraag hoe het
deegmassa steken.” Cosmetische trucs worden daarbij komt dat juist de oliebol zo veel reacties oproept. Waar-
niet gepikt: “De krenten in deze oliebollen zijn niet ver schijnlijk wordt de bol gezien als cultureel erfgoed, waar-
te zoeken, die zitten namelijk allemaal aan de buiten- over nu eenmaal iedereen een mening heeft. Maar dat
kant. Aan de binnenkant van deze bollen is geen enkele verklaart nog niet waarom de reacties zo extreem zijn. ONZE TAAL 2018 — 12
krent te vinden.” De vulling moet goed in balans zijn, Misschien komt dat door het toch wat meelijwekkende
waarbij analytische expertise voor meerwaarde kan zor- voorkomen van de oliebol – zoals de zwakste in een groep
gen: “De verhoudingen zijn goed. Het zuur van de appel nu eenmaal ook altijd de pineut is. Niemand heeft dat
combineert goed met het zoet van de rozijnen.” Zoiets met meer empathie beschreven dan columniste Japke-d.
kom je echter vrij weinig tegen. Het volgende oordeel Bouma: “Kijk ze daar nou liggen achter het glas met hun
kan argumentatief niet helemaal door de beugel: “Een- druipende bulten. Als mislukte embryo’s van een uitster-
maal de korst doorgekomen, treffen we een zuur en hard vend soort bultrug.”  17