Page 9 - OnzeTaal_april2020_HR

menteel zo veel wordt gesproken over Zwarte Piet en lands. Maar op straat zal niemand zeggen: ‘Daar loopt
racisme, is er een groep mensen die het doelbewust een leuk Nederlands meisje.’ Dan ben ik Surinaams-
bezigt om schade te berokkenen. Het is een voorspel- Nederlands. Prima. Ik ben óók Surinaams opgevoed –
bare tegenbeweging.” met het eten, de taal.”
Het n-woord is met afstand het ergst – verschillende “Ik vind het niet erg om Surinamer te worden ge-
geïnterviewden weigeren pertinent het in de mond te noemd”, zegt ook Vyent, die anders dan Ommen in
nemen, reden waarom het ook hier verder niet voluit Suriname is geboren. “Het is net als iemand uit Brabant.
wordt geschreven. Daarbij lijkt te gelden: hoe jonger de Die vindt het evenmin een probleem als iemand hem
persoon, hoe sterker die zich tegen het woord verzet. Brabander noemt. Je kunt ook heel goed allebei zijn:
“Ouderen accepteren het woord eerder, omdat het in Nederlander en Surinamer.”
hun jeugd gebruikelijker was, ook al had het toen even- Maar opnieuw: het luistert heel nauw. Bowen noemt
zich bewust ‘Nederlander’. “Het begrip opeisen helpt
“Cruciaal is het bijvoeglijk om duidelijk te maken dat het Nederlanderschap divers
is binnen een samenleving die al lang niet meer homo-
gebruik van zwart. Ik ben geen geen is. Maar als ik er niet aan kan ontsnappen noem ik
mezelf ‘zwarte man’. Cruciaal is het bijvoeglijk gebruik
‘zwarte’, maar ik heb nu een- van zwart. Ik ben geen ‘zwarte’, maar ik heb nu eenmaal
een zwarte huidskleur.”
maal een zwarte huidskleur.” WIT

Ondanks de vergoelijkende berichtgeving rond het ont-
slag van Ron Jans is er een grotere bewustwording bij
goed een negatieve lading”, zegt Levi Ommen (21), witte mensen over hun taalgebruik. De NOS heeft blank
studente International Relations and Organisations. bijvoorbeeld vervangen door wit. Dat wordt toegejuicht.
Soms wordt dan tegengeworpen: in rap hoor je het Goudzand Nahar: “Blank roept associaties op met zuiver,
toch ook te pas en te onpas? “Maar rappers gebruiken edel, nobel en met het kolonialisme.” Esajas: “Terwijl
het om de onderdrukking van de zwarte mens te bena- wit meteen doet denken aan begrippen als ‘white privi-
drukken”, legt Esajas uit. “Ook in Nederland. Maar het lege’ [het sociale voordeel dat witten hebben in gemeng-
is anders als een witte rapper het doet.” de samenlevingen – MD]. Het roept de discussie op die
gevoerd moet worden.”
APARTHEID Zeker in grote steden als Rotterdam, waar Bowen
Ook andere begrippen roepen soms wrevel op. Urwin woont, is men zó gewend aan de bonte mengeling van
Vyent (60), directeur van het Nationaal instituut Neder- mensen dat “je vanzelf nadenkt over de taal die je
lands slavernijverleden en erfenis, herinnert zich de spreekt”, merkt hij op. “Alleen in afgelegen plattelands-
strijd in de jaren tachtig tegen allochtoon en de mislukte dorpen kan men zich de luxe veroorloven te doen alsof
pogingen dat te vervangen door medelander of nieuwe het je niet aangaat. Dan voelen zulke discussies over
Nederlander. “Met allochtoon werd je weggezet in een woorden heel marginaal. Maar als je daar begrip voor
hoekje: de groep voor wie witte mensen beleid moesten toont, kun je met hen wel een open gesprek voeren.”
maken.” Toch valt er nog een wereld te winnen. “Ik spreek
Mensen met een donkere huidskleur ergeren zich minstens één keer per maand iemand aan omdat die
eveneens aan een gebrek aan historisch besef. Esajas: persoon bijvoorbeeld het n-woord gebruikt”, vertelt
“Ik lees een enkele keer kleurling. Heel raar. Roept dat Ommen. Wat er dan gebeurt? “Ofwel ze reageren defen-
dan niet onmiddellijk associaties op met hét systeem sief: ‘Ik bedoel het niet zo.’ Ofwel agressief: ‘Als je het
van onderdrukking van ‘coloured people’: de apart- niet goed vindt, ga dan maar weg hier. Hier zeggen we
heid?” het nu eenmaal zo.’ Niemand maakt excuses. Soms zeg-
Toch is het heel persoonlijk wat wel of niet kan. gen ze dat ze het woord niet meer in mijn bijzijn zullen
Goudzand Nahar vindt dat met zwart in praktijk iedereen gebruiken.”
die niet-wit is op een grote hoop wordt gegooid. “Ook Het zou daarom goed zijn, hopen mensen met een
mensen met een Arabische en Chinese achtergrond wor- donkere huidskleur, als witte mensen nog beter beseffen
den daaronder geschaard. Verwarrend en lastig vinden dat hun taalgebruik – meestal onbedoeld – kwetsend
sommigen dat, merk ik.” Dan liever mensen van kleur, kan zijn. Wat ze wél kunnen zeggen, is lastig: deze groep
hoewel ze gruwt van het anglicisme. “Het Nederlands is lang niet zo homogeen als het in alle argeloosheid
zou krachtig genoeg moeten zijn om zelf iets creatiefs te soms lijkt. Misschien getuigt het daarom van het meeste
bedenken.” respect om simpelweg te vragen: ‘Hoe wil je worden
Maar Bowen heeft een precies tegenovergestelde genoemd?’ 
voorkeur. Mensen van kleur vindt hij een “verzamelterm
in witte samenlevingen voor iedereen die niet-wit is. Dat
kun je dus alleen gebruiken als je praat over de machts-
dynamiek in overwegend witte landen.” Dan liever Drie tips
zwart. “Dat woord raakt het meest aan de ervaring die
ik deel met andere mensen, waarbij toch een minimale 1. Gebruik in plaats van kleurling, zwarte of het n-woord
mate van neutraliteit gewaarborgd is.” liever omschrijvingen met zwart of van kleur.
2. Gebruik, als het kan, aanduidingen als Surinaamse
SURINAMER Nederlander in plaats van allochtoon en verwijzingen
Mensen met een donkere huidskleur hebben zelf een naar de huidskleur.
voorkeur voor een onbevooroordeelde term die past bij 3. Vraag bij twijfel wat iemand zelf prettig vindt.
hun identiteit. Surinaamse Nederlander bijvoorbeeld, al
hangt het gebruik af van de context. “Ik doe een inter-
nationale studie”, zegt Ommen. “Dan ben ik Neder- 9