Page 6 - OnzeTaal_april2020_HR

een soort men dat voor alle naamvallen kan worden ge-
bruikt. Ook de woorden homo(seksueel) en lesbisch zijn er
vervangen door één term: het Engelse gay. Misschien
wordt de Engelse term als minder stigmatiserend ge-
voeld. In Zweden is ook het acroniem hbtq – voor homo-
seksueel, biseksueel, transgender en ‘queer’ – al langere
tijd ingeburgerd, terwijl in Nederland het equivalent
lhbt, dat staat voor lesbische vrouwen, homoseksuele
mannen, biseksuele personen en transgenders, nog
steeds wel wennen is.

DOORSIJPELEN
In veel landen veranderen ook beroepsaanduidingen.
Traditionele terminologie wordt ingehaald door maat-
schappelijke ontwikkelingen, bijvoorbeeld doordat be-
roepen voor beide seksen openstaan. Zo heeft in tal van
taalgebieden de ‘zuster’ in het ziekenhuis – een relikwie
uit de tijd waarin ziekenzorg een taak voor nonnen was –
plaatsgemaakt voor de ‘verpleegkundige (m/v)’. En wie
noemt in Nederland een vrouwelijke buschauffeur
‘chauffeuse’? De tendens lijkt te zijn dat we het liefst de
sekseneutrale of de mannelijke vorm voor beroepsaan-
duidingen gebruiken. Hier is Khadija Arib ‘Kamervoor-
zitter’, Saskia Aukema ‘redacteur’ van tijdschrift Onze
Taal en Vibeke Roeper ‘directeur’ van het gelijknamige
2016. Een alternatief gaf de WRR niet. Maar “als dat no- genootschap.
dig is, (…) spreken we over ‘inwoners met een migratie- Schurende woorden hebben veelal een taai leven. Het
achtergrond’ en ‘inwoners met een Nederlandse achter- zijn vooral beroepsgroepen, de overheid, belangenorga-
grond’”. Het belangrijkste argument: de term allochtoon nisaties en media die kwetsende termen dood kunnen
is een vlag die een grote diversiteit aan lading dekt. verklaren en de weg bereiden voor nieuwe termen. Zo
Voorlopig zal het woord nog niet zijn uitgeroeid. Daar- kunnen minder schurende woorden doorsijpelen in het
voor is het te lang in gebruik geweest. Als het verdwijnt, algemeen spraakgebruik, zoals vanuit de ggz gebeurt
gaat dat heel geleidelijk. Overheid en belangenorganisa- (zie het kader hieronder).
ties hebben daarbij een sturende rol. Alle omzichtigheid roept soms een tegenreactie op,
zoals in Monster. Maar die is misschien van tijdelijker
PRULLENMAND aard dan de voorgestelde verandering. Gevraagd naar
In Vlaanderen heeft de VRT een lijst opgesteld van be- haar visie op de ‘moorkoppenaffaire’ haalt een dame in
grippen die journalisten niet meer zouden moeten ge- een scootmobiel haar schouders op: “Mij maakt de naam
bruiken. De reden is dat de gewraakte woorden vaak niet uit. Het is gewoon een lekker gebakje.” 
maar één aspect van de identiteit van een persoon of
groep noemen. Rijp voor “de prullenmand”, zoals de
VRT de vergaarbak van onwenselijke termen noemt, zijn
bijvoorbeeld bejaarde, arme, halfbloed, invalide, maar ook Destigmatisering in de ggz
valide.
In de categorie ‘seksuele identiteit’, waarbij van ge- Geen sector waar zo sterk tegen stigmatiserende termen
slachtsverandering sprake kan zijn, waarschuwt de VRT wordt geageerd als de geestelijke gezondheidszorg, de ggz.
voor de termen ombouwen en verbouwen. Dat is “voor de De strijd voor ander taalgebruik binnen de ggz laat zien hoe
auto-industrie of de bouwsector. Wil je respectvol over woordgebruik zich ontwikkelt onder invloed van een eigen-
tijdser perspectief op psychische aandoeningen. M. Vasalis
We lijken voor beroeps- gaf ooit een gevoelig beeld van ‘De idioot in het bad’ in het
gelijknamige gedicht, tachtig jaar later is het woord idioot
aanduidingen het liefst de geen gangbare aanduiding meer in de psychiatrie. Hetzelfde
geldt voor achterlijk, imbeciel en debiel. Naamsverandering is
sekseneutrale of de manne- volgens het Handboek voor de classificatie van psychische
stoornissen nodig als termen negatieve connotaties krijgen;
lijke vorm te gebruiken. dan is “vervanging door neutrale termen wenselijk”. Zwak-
begaafdheid en zwakzinnigheid zijn bijvoorbeeld geschrapt.
ONZE TAAL 2020 — 4 mensen spreken, dan gebruik je een transitie ondergaan, verstandelijke beperking.
Tegenwoordig gebruikt men de aanduiding iemand met een
Ook het begrip schizofreen – afkomstig uit de negentien-

de eeuw – stuit op bezwaren. Zulke termen voorzien een
voor en na de transitie, een andere identiteit aannemen. Een
persoon van één enkel etiket waaraan talloze oordelen én
transitie houdt niet per se een operatie in.”
vooroordelen kleven. Ze suggereren dat een ‘cliënt’ volledig

Hoe zit het in andere taalgebieden? In Zweden staan,
net als in Nederland, termen die direct verwijzen naar
tegenwoordig mensen met een (ernstige) psychische aandoe-
sekse (dames en heren) en seksuele geaardheid onder
ning, oftewel epa. Het mag vlak klinken, maar dat is precies
druk. Er zijn mensen die zich niet in de klassieke twee- bepaald wordt door die ene eigenschap. In de ggz is de term
deling man-vrouw herkennen. Jaren geleden is in Zwe- de bedoeling.
6 den het sekseneutrale voornaamwoord hen ingevoerd,