Page 5 - OnzeTaal_april2020_HR

debol’. Overigens wordt de bakker uit Monster ervan
beticht een publiciteitsstunt te hebben uitgehaald. Hoe
dat ook zij, feit is dat zo’n taalkwestie veel verder reikt
dan de simpele betekenis van woorden. Sommige ter-
men haken en schuren.
Daar zijn meer recente voorbeelden van. Twee jaar
geleden verving de NOS blank door wit (zie het artikel
hierna – red.). En daags na de schietpartij in Hanau,
waarbij op 19 februari elf doden vielen, zei de Duitse
president Steinmeier dat “taal die mensen uitsluit en
kleineert” vaak voorafgaat aan geweld. Hij doelde op ALLOCHTOON
het rechts-extremistische gedachtegoed van de schut- Schurende woorden beginnen hun dubieuze carrière niet
ter, dat eerst in woorden werd uitgedrukt en in het zelden als neutrale term. Maar in de loop der tijd begint
verlengde daarvan in daden. het te knagen: het worden aanduidingen die één of
meerdere specifieke kenmerken benadrukken. Als het
NEGERZOEN gaat om aanduidingen voor minderheidsgroepen zijn die
Steinmeier kreeg publiekelijk bijval van onze minister kenmerken vaak huidskleur, herkomst, seksuele geaard-
Koolmees voor integratie. Die hekelde in dat verband heid, sekse, leeftijd, handicaps en gender – dat laatste is
ook de term omvolking. Dat woord gebruikt Thierry simpel gezegd ‘de sekse in je hoofd’. De termen worden
Baudet, partijleider van Forum voor Democratie, voor een stigma. Sommige evolueren tot scheldwoord of
de toelating van migranten in de EU. In de ogen van de worden juist als geuzennaam gebruikt door leden van
Forumleider is de toelating bedoeld om de Europese de minderheidsgroep, zoals met het woord homo is
identiteit te verzwakken. Zo’n controverse over termi- gebeurd.
nologie lijkt een taalkwestie, maar achter de woorden Misschien wel het bekendste en meest omstreden
gaan scherpe tegenstellingen in wereldbeelden schuil. begrip in deze categorie is het woord allochtoon. Op de
Terug naar het banket. De strijd over het woord moor- website van Onze Taal is een dossier in te zien over de
kop past in een traditie. In 2006 was er de kwestie van de roerige geschiedenis van de term in de betekenis ‘van
‘negerzoen’. Even uw herinnering opfrissen: de fabri-
kant ervan deed dat woord in de ban om “de product-
naam te moderniseren”. Die verandering vond plaats op Bij een nieuwe
initiatief van een stichting die opkomt voor de belangen
van Surinaamse slavernijslachtoffers. Een stemming visie hoort ook
onder de toenmalige lezers van Onze Taal wees uit dat
zo’n 98 procent tegen naamswijziging was. Toch doet ander taalgebruik.
dat percentage hierbij niet ter zake. De producent liet in
omfloerste termen weten dat er mensen zijn die “min-
der enthousiast zijn over de benaming”. ‘Negerzoenen’ vreemde herkomst’. Zo’n vijftig jaar geleden werd
werden daarom ‘Buys zoenen’, want die “zijn er voor ie- allochtoon geïntroduceerd als neutrale term in plaats van
dereen”. Overigens werd ook toen naar voren gebracht gastarbeider, buitenlander of migrant. Aan het eind van
dat aan de hele affaire een commercieel luchtje zat. de twintigste eeuw kreeg het woord een negatieve con-
notatie: “een onderontwikkelde, niet-moderne persoon,
TAALGEHEUGEN vaak met een moslimachtergrond”, vond dagblad Trouw.
Taalkundigen Ewoud Sanders en Ton den Boon spraken Bovendien verscherpt het begrip de tegenstelling tussen
destijds de verwachting uit dat het woord negerzoen niet ‘wij’ Nederlanders en ‘zij’ niet-Nederlanders.
snel uit ons idioom zou verdwijnen. Ze hebben gelijk Talloze politici hebben zich in het debat over de term
gekregen. Een reportage van Omroep Brabant over ‘Buys gemengd. Inmiddels is het woord allochtoon en zijn
zoenen’ repte in 2018 nog onbekommerd van ‘neger- tweelingbroertje autochtoon verdwenen uit officiële
zoenen’. Het laat zien dat zo’n nieuwe naam wel op de overheidspublicaties. De Wetenschappelijke Raad voor
verpakking kan prijken, maar dat het oude woord toch het Regeringsbeleid (WRR) schrapte beide termen in 
diepgeworteld is in het collectieve taalgeheugen. We
hechten als taalgebruiker aan begrippen die we al heel
lang kennen. De weerstand tegen naamsverandering
wordt aangewakkerd door onbegrip. Wie naamsbehoud Moorkop als metafoor
wil, kan zich maar moeilijk voorstellen dat een ingebur-
gerd begrip ‘opeens’ beladen is. Dat is misschien des te Het gesteggel over de moorkoppen in Monster laat
sterker als het om een ‘ding’ gaat, zoals bij bepaalde zien hoe ingeburgerd metaforen kunnen zijn. Bij
zoetwaren, waarbij ook beeldspraak in het geding is (zie pijpenla denkt iedereen aan een lange en erg smalle
ook het kader hiernaast). ruimte, en níét aan een la voor lange Goudse pijpen.
Een verandering van termen en begrippen is vaak het Bij moorkop zien we meteen een gebakje voor ons. De
gevolg van een gewijzigd perspectief op de geschiedenis beeldspraak zegt natuurlijk dat het soesje lijkt op de
of de moderne samenleving. Bij een nieuwe visie hoort kop van een Moor vanwege de bruine chocoladelaag. ONZE TAAL 2020 — 4
ook ander taalgebruik. Andersom kan een naamswijzi- De meeste mensen ervaren het woord echter niet
ging een andere kijk op de dingen geven. Om duidelijk te meer als een metafoor. Dát maakt wellicht dat er
maken dat aan onze ‘glorieuze’ Gouden Eeuw een pik- weinig begrip is voor de naamsverandering. Maar
zwart randje zit, spreekt het Amsterdam Museum sinds voor wie een donkere huidskleur heeft, roept het
vorig jaar liever van ‘de zeventiende eeuw’. De argumen- woord moorkop misschien meer op dan het beeld van
ten bij de wisseling in terminologie zorgen voor discus- een Hollands bakkerijproduct.
sie en zetten aan tot kritische reflectie. 5