Komt er wel of geen tussen-s in kwaliteit(s)controle?

Zowel kwaliteitcontrole als kwaliteitscontrole is juist; de vorm met tussen-s is verreweg het gebruikelijkst.

De tussen-s is een vrije kwestie. Als een woord het best klinkt met een tussen-s, dan mag de tussen-s ook opgeschreven worden. In de meeste gevallen kun je dus op je gehoor afgaan, maar als het tweede woorddeel met een s-klank begint (zoals in station(s)chef), is niet te horen of er één of twee s'en geschreven moeten worden. Er zijn dan twee mogelijkheden om achter de voorkeursvorm te komen:

  1. Maak een samentrekking. Als je twijfelt over station(s)chef, kun je nagaan welke samentrekking voor jou het best klinkt: stations- en bedrijfschef of station- en bedrijfschef. Als het eerste het best klinkt, pleit dat voor stationschef
  2. Vervang het tweede deel door een woord dat niet met een s-klank begint. In stationshal is een tussen-s duidelijk het gangbaarst; dat pleit dan ook voor stationschef.

Er zijn dus geen officiële goed-foutregels voor het wel of niet invoegen van de tussen-s. Toch is het geen groot spellingprobleem, omdat bij de meeste woorden duidelijk is welke vorm het gebruikelijkst is. En als dat niet zo is, zijn die twee vormen voor het gevoel van de meeste mensen ook echt even acceptabel.

Er zijn wél enkele patronen aan te wijzen bij het gebruik van de tussen-s. Die beschrijven we hieronder.

Vaak wel een tussen-s

De meeste mensen gebruiken wel een tussen-s:

  • als het woord eindigt op -waardig, -waard, -gewijs, -halve: lovenswaardig, zienswaard, sprongsgewijs, veiligheidshalve;
  • als het eerste woorddeel eindigt op -heid, -ing of -teit: gladheidsbestrijding, aanbiedingsprijs, universiteitsblad, tevredenheidsonderzoek;
  • als het eerste deel een mannelijke persoonsaanduiding is op -er, -eur, -ier of -aar en een meervoud op -s heeft: werknemersorganisatie, adviseursfunctie, koeriersdienst, truckersstaaf, kunstenaarscafé;
  • als het eerste deel een zelfstandig naamwoord is dat begint met be-, ge- of ver-: bedieningspost, gebedshuis, vernieuwingsdrift (uitzonderingen zijn onder andere geheimschrift en verbanddoos).

Vaak geen tussen-s

De meeste mensen gebruiken geen tussen-s:

  • als het eerste deel een zelfstandig naamwoord is dat niet verwijst naar een levend wezen en (ook) een meervoud heeft op -s: motorboot, televisieprogramma, theatergezelschap;
  • als het eerste deel een zelfstandig naamwoord is dat eindigt op -ier en geen persoon aanduidt: alvleesklierontsteking, spierkracht;
  • als het eerste deel een werkwoordstam is: babbelkous, loopafstand, rekenhulp (uitzonderingen: leidsman, scheidsrechter);
  • als het woord eindigt op -schap (in de betekenis 'hoedanigheid, het zijn van'): blijdschap, ondernemerschap, slachtofferschap;
  • als het eerste woorddeel een stof aanduidt en niet telbaar is: aluminiumfolie, bierglas, koffieboon (maar wel meestal houtskool, bloedsomloop).

Wie toch nog twijfelt over de voorkeursvorm, kan eventueel internet laten beslissen: een zoekmachine kan vaak zo vertellen welke vorm het gebruikelijkst is. Er worden weliswaar veel spelfouten gemaakt op internet, maar wat de tussen-s betreft kan er welbeschouwd geen fout worden gemaakt.