Wat is de juiste spelling: staatsieportret of statieportret?

 

De juiste spelling is staatsieportret. In enkele oude drukken van woordenboeken komt statieportret ook nog wel voor, maar dat wordt nu echt als spelfout gezien. Sinds jaar en dag is staatsieportret de officiële spelling (volgens het Groene Boekje), en alle recente woordenboeken schrijven het ook zo.

Het woord staatsie betekent '(uiterlijke) pracht en praal, (uiterlijk) vertoon' of 'plechtige optocht'. Dit past goed in een samenstelling als staatsieportret: een staatsieportret is immers doorgaans een plechtig portret, een portret van een staatshoofd 'in vol ornaat'. Andere gebruikelijke samenstellingen met staatsie zijn staatsiebezoek, staatsiefoto, staatsiekleed en staatsietrap (een trap die op oorlogsschepen werd uitgehangen om een hooggeplaatste persoon van een sloep in het schip te laten komen).

De verwarring tussen staatsieportret en statieportret is waarschijnlijk ontstaan doordat het woord statie ook bestaat: het is bekend uit de samenstelling statiegeld, maar komt ook afzonderlijk voor. Statie betekent onder meer 'standplaats van een priester', 'kerkelijk gewest' en 'elk van de plaatsen waar Jezus op de weg naar Golgotha zou hebben stilgehouden of geleden; elk van de kerkelijke afbeeldingen die gezamenlijk de kruisweg vormen' ('de veertien statiën'). In statiegeld heeft statie de betekenis 'het staan' (een betekenis die niet afzonderlijk voorkomt); dit verwijst naar de borgsom (het statiegeld), die blijft staan tot de waarborg niet meer nodig is.