Is ‘Hella wil na haar pensioen gaan reizen’ een goede zin, of moet het ‘na haar pensionering’ zijn? 
 

Zowel ‘Hella wil na haar pensioen gaan reizen’ als ‘Hella wil na haar pensionering gaan reizen’ is een goede zin.

Pensioen is van oorsprong het woord voor de uitkering aan die je krijgt vanaf het moment dat je – wegens ouderdom – stopt met werken. Maar het kan ook gebruikt worden om de periode aan te duiden waarin je pensioen ontvangt: ‘Ze heeft tijdens haar pensioen nog allerlei bestuurlijke taken gehad’, of het moment waarop je met pensioen gaat: ‘Hella wil na haar pensioen iets anders gaan doen.’ Die laatste betekenis is niet nieuw. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) sprak in 1920 – zij het zijdelings – al van “tijdstip waarop men gepensionneerd wordt”.

Het woord verlof heeft een vergelijkbare betekenisuitbreiding gehad: oorspronkelijk betekende het ‘vergunning’, vervolgens ‘vergunning om voor enige tijd naar huis te gaan’, en nu vooral ‘tijd dat iemand verlof heeft’.

De oe en de o

In pensioen zit een oe en in pensionering een o. Dat komt doordat pensioen al in de veertiende eeuw uit het Frans is geleend. Het Franse woord was pension. Lange tijd – grofweg tot in de zestiende eeuw – kregen Franse woorden die op -on eindigden, in het Nederlands vaak een vorm op -oen. Dat is onder meer ook gebeurd bij citroen, limoen en fatsoen (in het Frans citron, limon en façon).

Het werkwoord pensioneren komt ook uit het Frans. Het Nederlands leende het Franse pensionner het in de achttiende eeuw. Blijkbaar is er nooit behoefte geweest om dit werkwoord aan te passen aan het al langer bestaande pensioen: het werd pensioneren, met een o.

Het gebeurt vaker dat sterk verwante woorden in vorm verschillen doordat ze in verschillende periodes zijn ontleend. Voorbeelden: akkoord - accorderen, spektakel - spectaculair, klassiek - classicisme, kalk - calcium.