Wat is het verschil tussen omdat en doordat?

Omdat en doordat kunnen allebei een oorzaak aanduiden. Op een oorzaak heeft het menselijke redeneervermogen en de menselijke wil geen invloed. Omdat kan ook een reden aanduiden. Dat wil zeggen dat er dan juist wél een drijfveer, gedachte, redenering, overtuiging, conclusie en/of oordeel achter zit. Voorbeelden:

  • Hij zei dat hij thuisbleef omdat hij ziek was. (reden)
  • Zeg je dat omdat je denkt dat ik het wil horen? (reden)
  • Omdat er heel warm weer werd voorspeld, zijn we al vroeg naar het strand gegaan. (reden)
  • De kleuters waren nerveus omdat Sinterklaas in aantocht was. (twijfelgeval, maar het lijkt meer een reden dan een oorzaak)
  • Ik kon naar binnen doordat/omdat de deur open was. (oorzaak)
  • De auto slipte doordat/omdat de weg glad was. (oorzaak)

De Algemene Nederlandse Spraakkunst (1997) vermeldt: “Omdat is redengevend en oorzaakaanduidend; doordat kan niet gebruikt worden voor zinnen die duidelijk redengevend zijn.” De woordenboeken geven dit ook al decennialang zo aan.

Oorzaak: omdat en doordat allebei goed

Als het gaat om een oorzaak, bestaat er dus keuzevrijheid tussen omdat en doordat. In de praktijk is bij natuurverschijnselen vaak voor doordat het gebruikelijkst: ‘De auto slipte doordat de weg glad was’ en ‘Het werd levensgevaarlijk op de weg doordat er mist ontstond.’ In ‘Omdat ieder mens verschillend is, ...’ gaat de voorkeur juist wél uit naar het gebruik van omdat. Hier treedt de mens die deze uitspraak doet weer meer als ‘beoordelaar’ naar voren.

Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands merkt bij omdat en doordat overigens op: “Het onderscheid tussen een oorzaakaanduidend doordat en een redengevend omdat is pas rond 1860 kunstmatig opgelegd.” Je zou kunnen zeggen dat deze opgelegde regel in de praktijk nooit echt heeft geleefd.