Is de pijpen juist in: 'Hij danst altijd maar naar de pijpen van zijn moeder', of moet het het pijpen zijn?

Het is allebei mogelijk. De uitdrukking naar de/het pijpen van iemand dansen ('alles doen wat een ander wil') komt al vanaf haar ontstaan (in de vijftiende eeuw) voor met de én met het.

In dansen naar het pijpen van iemand is pijpen een werkwoord. Het pijpen betekent 'het fluiten'. Als je precies op de maat danst van het fluiten van een ander, doe je precies wat die ander wil. Je laat je in feite dus de wet voorschrijven (ringeloren) door een ander.

In dansen naar de pijpen van iemand is pijpen het meervoud van het zelfstandig naamwoord pijp. De betekenis is hetzelfde: je danst precies op de maat van de muziek die uit de pijp ('fluit') van de ander komt. Je hebt dus geen eigen wil.

Volgens het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale (2006) is de uitdrukking naar de/het pijpen dansen mogelijk ontleend aan een verhaal uit de Bijbel. In Matteüs (11: 16-17) zegt Jezus: "Waarmee zal ik de mensen van deze generatie vergelijken? Ze lijken op kinderen die op het marktplein zitten en elkaar toeroepen: 'Toen we voor jullie op de fluit speelden, wilden jullie niet dansen, toen we een klaaglied zongen, wilden jullie niet rouwen.'" 

In andere talen zijn vergelijkbare zegswijzen ontstaan; meestal wordt hierin het zelfstandig naamwoord fluit/pijp gebruikt:

  • Frans: aller aux flûtes de quelqu'un, 'gaan naar de fluiten (= pijpen) van iemand'.
  • Engels: to dance to a person's pipe/piping/whistle/tune(s), 'dansen naar de pijp/het pijpen/de fluit/de melodie(ën) van iemand'.
  • Duits: nach jemandes Pfeife/Geige tanzen, 'naar iemands pijp/viool dansen'.

In sommige adviesboeken wordt dansen naar de pijpen van iemand afgekeurd, maar dat is onterecht. F.A. Stoett vermeldt in zijn Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden uit 1932 al: "Uit al deze voorbeelden blijkt overtuigend, dat men in pijpen evengoed het meervoud van het zelfstandig naamwoord kan zien, als de onbepaalde wijs van het werkwoord; beide opvattingen golden vroeger, en ook thans is het niet uit te maken, welke van beide bedoeld wordt, ofschoon men vrij algemeen er den infinitief in gevoelt." Van Dale (2005) vermeldt "dansen naar het pijpen van –, iemands wil in ieder opzicht volgen; (ook wel met de) dansen naar de pijpen van –". Kennelijk kwamen de redacteuren van Van Dale dansen naar het pijpen van het vaakst tegen.