Wat is de juiste naam van het insect: libel of libelle?

Libel en libelle zijn allebei juist. De oorspronkelijke vorm is libel; de vormvariant libelle is daar eind negentiende eeuw bij gekomen.

Herkomst

De aanduiding libel/libelle voor het bekende langwerpige insect is ontleend aan het Neolatijnse woord libellula, dat in het algemeen ‘een zeker insect’ betekende. Dat is een verkleinwoord van het klassiek Latijnse woord libella (‘waterpas’); dat is op zijn beurt weer een verkleinwoord van libra (‘waterpas, weegschaal’). De aanduiding libellula is in 1558 bedacht door de Franse geneeskundige en bioloog Guillaume Rondelet: hij noemde de larve van een bepaalde waterjuffer Libellula fluviatilis, letterlijk ‘rivierwaterpas’, omdat hij de vorm van deze larve op een ouderwetse, T-vormige waterpas vond lijken. Pas in de achttiende eeuw raakte libelulla algemener bekend, dankzij het werk van de Zweedse bioloog Carolus Linnaeus. (Bron: Etymologisch Woordenboek van het Nederlands.)

Onder biologen en natuurliefhebbers wordt vaak onderscheid gemaakt tussen libellen en (water)juffers. De rankere exemplaren zijn de juffers, de wat grotere zijn de (echte) libellen. Juffers (Zygoptera) en echte libellen (Anisoptera) zijn onderorden van de insectenorde der libellen (Odonata). In de praktijk worden ook juffers doorgaans libellen genoemd. Dat is niet fout, omdat juffers zoals gezegd ook tot de orde van de libellen behoren.

Andere betekenissen van libel

Overigens heeft libel nog andere betekenissen. Het kan ook een schotschrift (pamflet, smaadschrift) zijn; het is in deze betekenis verwant met het Latijnse liber (‘boek’). Verder is een libel ook een bepaald soort waterpas; in die betekenis gaat het woord terug op het eerdergenoemde libra, net als de naam van het insect.

Libelle(n)larve

In samenstellingen met libel/libelle moet er volgens de officiële spellingregels een tussen-n worden geschreven: libellenlarve, libellenonderzoeker, libelleneitjes, enz. Dat komt doordat er wordt uitgegaan van de oudste vorm libel, en die vorm heeft alleen een meervoud op -en. Als het eerste deel van de samenstelIing alleen een meervoud op -en heeft, wordt die -en ook geschreven in de samenstelling. In de Spellingwijzer Onze Taal en op onze spellingwebsite Spellingsite.nu wordt ook een alternatieve spelling zonder tussen-n gegeven: libellelarve. Er komt dan een verplicht streepje in geval van klinkerbotsing: libelle-eitjes.