Waar komt de uitdrukking 'Dat is de hamvraag' vandaan en wat wordt ermee bedoeld?

'Dat is de hamvraag' betekent 'dat is de cruciale vraag', 'dat is de vraag waar het allemaal om draait'.

Deze uitdrukking is nog niet zo oud; ze dateert uit de jaren vijftig. Van 1953 tot 1957 zond de NCRV de quiz 'Mastklimmen' uit op de radio. Hoe meer vragen de deelnemers aan deze quiz juist beantwoordden, hoe hoger zij opklommen in een in de studio geplaatste mast. Bovenin hing als hoofdprijs een gerookte ham. Wie het juiste antwoord gaf op de laatste en belangrijkste vraag, de hamvraag, mocht de ham uit de mast pakken. De presentator (Johan Bodegraven) zei aan het eind van het spel altijd: "Want haalde u de ham niet uit de top, dan haalde u in elk geval uw kennis weer eens op!"

Mastklimmen was trouwens een spel dat al eeuwen geleden werd gespeeld. Zo moesten deelnemers aan het mastklimmen tijdens het Brusselse Victoriefeest in 1688 (een feest ter ere van de slag bij Woeringen uit 1288) langs een met zeep ingesmeerd touw naar boven klimmen "om van den top van den mast een stuck vlees, dat daer op stack, af te halen", aldus de Amsterdamsche Courant van 5 juni 1688.

Het Amerikaans-Engels kent het vergelijkbare the sixty-four thousand dollar question (dit gaat terug op een televisiequiz uit de jaren vijftig) en de Fransen spreken van la question à cent balles. Met het informele balle werd de franc bedoeld; het Nederlandse bal is hieraan ontleend ('Dat geintje kostte me honderd ballen').