Waar komt de uitdrukking de gedoodverfde winnaar vandaan?

De gedoodverfde winnaar is de favoriet. Wie bijvoorbeeld Duitsland de gedoodverfde winnaar van het EK voetbal noemt, bedoelt dat het volgens hem vrijwel zeker is dat Duitsland Europees kampioen wordt.

De gedoodverfde winnaar is afgeleid van een andere uitdrukking, die inmiddels verouderd is: iemand doodverven met iets (een betrekking, een post, een functie, enz.). K. ter Laan schrijft in zijn Nederlandse spreekwoorden, spreuken en zegswijzen dat een zin als 'Hij wordt met die betrekking gedoodverfd' betekende dat men hem noemde als degene die de betrekking zou krijgen.

De uitdrukking iemand doodverven stamt uit de schilderswereld: doodverf betekende 'grondverf'. Als de grondverf is aangebracht, zie je in ruwe trekken de voorstelling al verschijnen. Volgens F.A. Stoett ontstond bij doodverven vanuit de letterlijke betekenis '(alleen nog maar) met grondverf weergeven' de figuurlijke betekenis 'in ruwe trekken aangeven, schetsen', 'met woorden schetsen of benaderd weergeven' en vandaar 'voorbestemmen'.

Volgens het Etymologisch woordenboek van het Nederlands (EWN) betekende doodverf (dootverwe in het Middelnederlands) 'doodskleur, lijkkleur'. Het is mogelijk dat de grondverf van een schilderij doodverf werd genoemd omdat deze verf een doffe kleur wit had. Een andere verklaring is volgens het EWN dat doodverf zo genoemd werd omdat er later meer lagen overheen werden geschilderd en de grondverf dus 'doodgaat' (verdwijnt).

Het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) vermeldt bij doodverven onder meer de figuurlijke betekenis 'kenschetsen, doen voorkomen'. Het WNT geeft een citaat uit 1758 waarin gesproken wordt van twee “gedoodverwde Minnaars”, waarmee twee jongemannen werden bedoeld die de voorbestemde minnaars van twee “jonge Juffrouwen” waren.

De gedoodverfde winnaar is (afgaande op de woordenboeken) een jonge uitdrukking; Van Dale vermeldt haar zelfs pas voor het eerst in de veertiende druk (2005). Koenen vermeldt in 1986 al wel: “iemand als winnaar doodverven, hem bij voorbaat winnaar noemen”. De uitdrukking bestond echter al langer, zo blijkt uit dit fotobijschrift uit een krant uit 1928: “De fameuze Britsch-Indische ploeg, de gedoodverfde winnaar van 't Olymp. hockey-tournooi.” 

Soms wordt er gesproken van de gedoodverfde favoriet, maar dat wordt als dubbelop gezien: het is óf de favoriet óf de gedoodverfde winnaar.