Waar komt de zegswijze Hij loopt als een dertientje vandaan?

 

Hij loopt als een dertientje komt slechts in enkele, verouderde naslagwerken voor. Volgens het boek Oude gebruiken en volkszeden van A. de Cock (1908) betekent deze uitdrukking 'hij is bijzonder vlug en kloek (nadat hij van een zware ziekte hersteld is)'. Vanwaar dat vlugge en kloeke? Een dertientje was ooit een kwart van een Zeeuwse zilveren rijksdaalder, een kleine, veelgebruikte munt, die snel van hand tot hand ging. Het muntstuk zelf ontleent zijn naam aan het feit dat het de waarde had van dertien stuivers.

Deze verklaring wordt door K. ter Laan overigens betwijfeld in zijn Nederlandse spreekwoorden, spreuken en zegswijzen (2003), met name omdat stuivers en duiten veel sneller van hand tot hand gingen dan het dertientje.

Het komt niet vaak voor dat dertien een positieve rol in ons idioom speelt. De meeste uitdrukkingen met het 'ongeluksgetal' dertien beloven weinig goeds: dertien in een dozijn, de klok heeft dertien geslagen, met z'n dertienen aan tafel zitten, vrijdag de dertiende, nummer dertien zijn, enz. Dit heeft mogelijk te maken met het feit dat dertien één meer is dan twaalf, dat wel als het perfecte getal wordt beschouwd. Meer willen dan perfectie moet wel tot ongeluk leiden, is dan de gedachte.