Wat betekent Hij loopt als een dertientje en waar komt deze uitdrukking vandaan?

Hij loopt als een dertientje is een verouderde uitdrukking voor ‘heel vlug lopen, heel kwiek zijn’. Volgens Oude gebruiken en volkszeden van A. de Cock (1908) betekent deze uitdrukking ‘hij is bijzonder vlug en kloek (nadat hij van een zware ziekte hersteld is)’.

Een dertientje was een Zeeuwse zilveren munt uit de achttiende eeuw, die ongeveer de waarde had van een kwart van een Nederlandse rijksdaalder: dertien stuivers. Het dertientje was een veelgebruikte munt, die snel van hand tot hand ging. Zo ontstond als een dertientje in de betekenis ‘vlug’.

Deze verklaring wordt door K. ter Laan overigens betwijfeld in zijn Nederlandse spreekwoorden, spreuken en zegswijzen (2003), met name omdat stuivers en duiten veel sneller van hand tot hand gingen dan het dertientje.

Het komt niet vaak voor dat dertien een positieve rol in ons idioom speelt. De meeste uitdrukkingen met het ‘ongeluksgetal’ dertien beloven weinig goeds: dertien in een dozijn, de klok heeft dertien geslagen, met z’n dertienen aan tafel zitten, vrijdag de dertiende, nummer dertien zijn, enz. Dit heeft mogelijk te maken met het feit dat dertien één meer is dan twaalf, dat wel als het perfecte getal wordt beschouwd. Meer willen dan perfectie moet wel tot ongeluk leiden, is dan de gedachte.