Wat betekent een slag om de arm houden en waar komt deze uitdrukking vandaan?

Een slag om de arm houden betekent ‘iets niet stellig willen zeggen’, ‘niet willen bevestigen dat iets echt het geval is of doorgaat’. Bijvoorbeeld: ‘We krijgen de vergunning waarschijnlijk wel, maar we houden nog een slag om de arm.’

Deze uitdrukking heeft oorspronkelijk betrekking op wat je doet als je met een touw iets zwaars ophijst of laat zakken. Voorzichtige mensen winden daarbij het touw een aantal keer om hun arm. Zo voorkomen ze dat het uit hun handen glipt, want dan zou datgene wat aan het touw hangt, naar beneden vallen. Wie een slag om de arm hield, nam oorspronkelijk dus voorzorgsmaatregelen bij het ophijsen en laten zakken van zware spullen. Later werd die voorzichtigheid figuurlijk opgevat en ontstond de uitdrukking een slag om de arm houden in de betekenis ‘iets zeggen of doen onder voorbehoud’.

Een achterdeurtje openhouden

Een vergelijkbare uitdrukking is een achterdeurtje openhouden. Ook daarmee is bedoeld dat je voorzichtig bent. Maar nu ligt er meer nadruk op aan de ene kant iets beloven of je mening geven, maar er aan de andere kant voor zorgen dat je daar altijd weer onderuit kunt komen. Bijvoorbeeld: ‘De gemeenteraad besloot dat het theater mocht blijven, maar hield nog wel een achterdeurtje open.’ Je zorgt er dus voor dat je redenen hebt bedacht om later te kunnen zeggen dat je toch iets anders gaat doen of toch een andere mening hebt.

Het achterdeurtje in deze uitdrukking is eigenlijk een vluchtweg in je huis of in de muur van je tuin. Je zorgt ervoor dat je deze vluchtweg openhoudt, zodat je snel kunt ontsnappen als dat nodig is. In figuurlijke zin gaat het om een uitvlucht: een excuus om te verklaren waarom je van gedachten bent veranderd.

Meer lezen?

• F.A. Stoett, Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden (1923-1925) (een achterdeur(tje) openhouden) 
• F.A. Stoett, Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden (1923-1925) (een slag om den arm houden)