Wat betekent een wit voetje proberen te halen en waar komt deze uitdrukking vandaan?

Een wit voetje bij iemand proberen te halen betekent ‘bij iemand in de gunst proberen te komen’, en vaak ook ‘een beetje overdreven je best doen voor je baas omdat je denkt daarmee iets te bereiken’. Ook een wit voetje bij iemand hebben komt voor. Dat betekent dat je bij iemand in de gunst staat: de ander vindt je aardig en doet je daarom graag een plezier. 

Deze uitdrukking is al eeuwenlang in gebruik. Ze herinnert aan het feit dat een paard met vier witte voeten in hoog aanzien stond. Soms hoefde je zelfs geen tol te betalen als je met zo’n paard een tolweg passeerde. Het historische Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) vermeldt bij voet: “een witten voet hebben, thans alleen nog een wit voetje”. Daarbij staat ook de variant vier witte voeten hebben, met de betekenis ‘in de gunst staan, bevoorrecht zijn, geen kwaad kunnen doen’. 

Volgens sommige spreekwoordenboeken zijn de witte voeten van het paard een zinnebeeld van reinheid. Het is dus mogelijk dat de kleur wit oorspronkelijk als iets heel bijzonders of zelfs magisch werd gezien, waardoor een paard met witte voeten ook als heel bijzonder werd gezien. In een spreekwoordenboek uit 1726 staat echter alleen dat Hy heeft witte voeten een uitdrukking is geworden omdat men paarden met vier witte voeten mooi vond. Deze paarden waren daardoor gewoon meer waard. 

Meer lezen?

• F.A. Stoett, Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden (1923-1925)
• Carolus Tuinman, De oorsprong en uitlegging van dagelyks gebruikte Nederduitsche spreekwoorden, opgeheldert tot grondig verstand der vaderlandsche moedertaal. Deel I (1726)