Wat betekent de puntjes op de i zetten en waar komt deze uitdrukking vandaan?

Als je de puntjes op de i zet, ga je nauwkeurig te werk, bijvoorbeeld door ook de (laatste) kleine onjuistheden in een tekst op te sporen en te verbeteren. Maar de puntjes op de i zetten kan ook in het algemeen ‘perfect in orde maken’ en ‘tot in detail uitwerken’ betekenen.

De uitdrukking is voortgekomen uit wat er gebeurt als je met de hand een tekst schrijft. Als je niet in blokletters schrijft, maar de letters verbindt, schrijf je elke i eerst zonder puntje. Je zet het puntje pas aan het einde van een woord, als je je pen van het papier tilt. Als je die puntjes niet zet, ben je niet zo precies. Doe je dat wel, dan ben je juist heel precies. Vandaar dat de puntjes op de i zetten ‘precies te werk gaan’ kon gaan betekenen.

Vroeger zei men de puntjes op de i’s zetten (met het meervoud i’s). Bedoeld werd namelijk eigenlijk dat alle i’s in een tekst een puntje kregen. De meervoudsuitgang van i’s is in de loop der jaren afgesleten, waarschijnlijk doordat die niet hoorbaar was onder invloed van de beginklank van zetten. 

Engelsen zeggen put the dots on the i’s, dus met de meervouden dots én i’s, en Fransen mettre les points sur les i, ook met twee meervouden.

Meer lezen?

• F.A. Stoett, Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden (1923-1925)
• Frans Wijgers, ‘Etymologica: de puntjes op de i zetten’ (Neerlandistiek, 2024)