Page 6 - OnzeTaal_sept2019_HR

uit die wereld gehaald en ben je je er ineens bewust van
dat je in de bioscoop zit.” Toch is de ene fout net iets
vervelender dan de andere. “Ooit zag ik een aflevering
van Oprah Winfrey waarbij ‘She went into labor on the
plane’ werd vertaald met: ‘Ze ging met het vliegtuig
naar haar werk.’ Terwijl het moet zijn: ‘Ze ging bevallen
in het vliegtuig.’ Catastrofaal.” In dit geval werd de fout,
weet Beentjes, mede veroorzaakt doordat er veel te wei-
nig betaald werd aan de ondertitelaars voor kwalitatief
goed werk.
NIET OPVALLEN
Vaak genoeg worden fouten ook veroorzaakt door ama-
teurs. “Want iedereen denkt dat-ie het kan, terwijl het
echt een vak is.” De opkomst van automatische verta-
lingen van bijvoorbeeld Facebook of YouTube is Beentjes
dan ook een doorn in het oog. “Over het algemeen zijn
automatische vertalingen slecht, hoewel het beter
wordt. Een groot probleem is dat software álles vertaalt
wat er wordt gezegd. Daardoor ontstaat er een constante
stroom aan ondertitels. Maar je moet als ondertitelaar
aansluiten op het ritme van de film. Is het langer dan
een seconde stil, dan horen er geen ondertitels in beeld
te staan. En ze mogen in principe niet over een beeld-
het Engels, Italiaans, Duits en Frans. “De gesproken wissel heen komen. Bij een scènewisseling hoort so-
tekst en de ondertitels komen heel vaak niet overeen. wieso geen ondertiteling in beeld. Dat is lastig, want
Stel, je kijkt naar een Russische documentaire. In de sommige filmmakers vinden het leuk om nét voor een
ondertitel lees je Tbilisi. Dan luister je onbewust naar het scènewisseling nog iets belangrijks te zeggen.” Lachend:
moment waarop dat woord wordt uitgesproken. Maar “Dan denk ik weleens: fuck it filmmaker, je moet nu
het kan best zijn dat in de documentaire wordt gezegd: maar rekening houden met de ondertitelaars in Neder-
‘de hoofdstad van Georgië’ en dat de ondertitelaar daar land, we gaan er even overheen. Maar dat doe ik liever
‘Tbilisi’ van heeft gemaakt omdat het een stuk korter is. niet.”
Er is namelijk altijd te weinig tijd en ruimte.” Wanneer Beentjes een film ondertitelt, ontvangt hij
die samen met een ‘post-productionscript’. Daarin
staan de teksten zoals ze daadwerkelijk zijn uitgespro-
“Toen ik The Young Victoria ken. Hij bekijkt de film met een kladblok en pen in de
aanslag. “Als ik iets zie waarvan ik denk: dit moet ik
ondertitelde, heb ik de dichter even uitzoeken, dan zet ik hem stop, noteer de tijdcode
en pak mijn naslagwerken erbij. Een enkele keer zoek ik
Willem Kloos herlezen.” iets op internet op.” Bij de film Casino, een maffiafilm
van Martin Scorsese over het Las Vegas van de jaren zes-
tig en zeventig, werden die naslagwerken regelmatig
geraadpleegd. “Die film zat stikvol vaktaal over gokken,
veel economisch-technische termen en Italiaans-Ameri-
Dat betekent voor de ondertitelaar: de boodschap kaans slang. Daarnaast had het ook nog eens een enor-
samenvatten en de essentie behouden. “Ik vertaalde me titeldichtheid.”
ooit een film waarbij in zeven seconden een zin werd Bij alle keuzes die de ondertitelaar maakt – van
uitgesproken die letterlijk vertaald als volgt gaat: ‘Weet woordkeuze tot het moment waarop de ondertiteling in
je wat ik met jou zou doen, in de Bronx, waar ik vandaan beeld komt – staat één ding voorop. “Ondertitels mogen
kom, als je zo zat te lullen? Dan zou ik je naar buiten niet storen. Dat is essentieel: niet opvallen.” 
slepen, een mes in je donder steken of je helemaal
platstampen.’ Ik heb ervan gemaakt: ‘Hou je rotsmoel
nou eens, of ik trek je kop van je romp.’ Boodschap over-
gebracht, leessnelheid in orde, register intact.” Ondertitelingsfouten

CATASTROFAAL Ondertitels vallen pas op als het misgaat. Enkele van
Een verkeerd register – wanneer de taal niet aansluit bij de fouten waar ondertitelaars beducht voor zijn:
het personage – is volgens Beentjes een van de belang- • taal- en spelfouten: onmiddelijk, ik wordt niet goed.
ONZE TAAL 2019 — 9 titelde, heb ik de dichter Willem Kloos herlezen en op • begripsfouten: “Swans mate for life” werd ooit
rijkste fouten die een vertaler of ondertitelaar kan maken
• vertaalfouten: warehouse (‘pakhuis’) vertalen met
(zie ook het kader). “Toen ik The Young Victoria onder-
warenhuis. En in de tv-serie McLeod’s Daughters
internet kranten uit de negentiende eeuw gelezen om
werd “Break a leg” (‘Toitoitoi’) te letterlijk onder-
het taalgebruik uit die tijd bij mezelf op te wekken. In
titeld als “Hals- en beenbreuk gewenst”.
die film gebruikte ik bijvoorbeeld het woord vermetel.
plaats van: ‘Zwanen zijn monogaam.’ Het werd
goed past bij die tijd.”
Dat vind ik leuk, omdat het zo’n ouderwets woord is en ondertiteld als: “Zwanen paren bij het leven” in
Fouten wil je altijd voorkomen, zegt Beentjes. “Want
later de titel van een boek van vertaler-onder-
je moet als kijker ín de film zitten, in een andere wereld. titelaar Bartho Kriek.
6 Op het moment dat de ondertiteling niet klopt, word je