Page 19 - OnzeTaal_sept2019_HR

Het kleine woordje ook werkt als
een zoeklamp: het maakt verborgen
gedachten en aannames zichtbaar.

IRENE DE POUS
Illustratie: Hein de Kort
Ook dat nog!

e Engelse woordgenoot van het Nederlandse ook
schopte het tot icoon van een unieke, wereldwij-
D de sociale beweging die de verhoudingen tussen
mannen en vrouwen opnieuw ordent. Maar ook in onze
taal is ook een woordje met potentie: het kan ons meene-
men naar parallelle werelden, sociale cohesie versterken
en zelfs vergeten misstanden onder de aandacht brengen.

BREUK
De bekendste betekenis van het woordje ook is ‘evenzeer’.
Iemand vindt/heeft/zegt/doet iets, de ander evenzeer. van je eigen ellende concludeert niets zo lekker als ook
Het is een reactie die we er makkelijk uit flappen: nog (‘En ik ben óók nog ziek geweest’).
- Ik vind die zonsondergang zo mooi. HONGER
- Ik ook. Soms is ook zo venijnig als de doornen van een bramen-
struik. Nadat iemand zijn visie heeft gegeven: ‘Ja, dat is
Maar soms gaat het mis: ook een mening.’ Na een blik op de outfit van je partner:
‘Ja, zó kun je ook naar de borrel gaan.’ Het is een moge-
- Ik vind jou zo mooi. lijkheid die theoretisch bestaat, maar in de ogen van de
- Ik ook. O nee, ik jou ook. spreker eigenlijk niet kan. Afhankelijk van de intonatie
kan zo’n zin ook bewondering uitdrukken. Dat ik dáár
Vaak zet ook ons aan het werk, en moeten we zelf beden- niet zelf aan heb gedacht.
ken naar wie of wat ook eigenlijk verwijst. Bijvoorbeeld in Sommige constructies roepen ook een parallelle we-
zinnen als: ‘Racisten hebben ook recht op vrije menings- reld op, zoals Marc van Oostendorp vorig jaar omschreef
uiting.’ Of: ‘Ook de koning poept.’ Ogenschijnlijk begaat in het online tijdschrift Neerlandistiek. Neem nu:
ook hier een daad van inclusiviteit. Het benadrukt een
overeenkomst tussen racisten dan wel de koning en een - Ik heb geen honger.
diffuse groep ‘de rest’ – die we zelf mogen invullen. - Dat zou ook raar zijn geweest.
Racisten hebben grondrechten, net als andere burgers.
De koning poept, net als zijn onderdanen. Maar eigenlijk In dit geval vindt de tweede spreker de uitspraak van de
zorgt het woordje ook hier juist voor een breuk: het zet eerste logisch, bijvoorbeeld omdat hij weet dat de spre-
racisten tegenover andere burgers, en de koning tegen- ker net gegeten heeft. De reactie roept een parallelle
over zijn onderdanen. werkelijkheid op waarin de eerste spreker wél honger
heeft, om daar vervolgens over te oordelen dat het raar
GETERGD zou zijn. Als je het woordje ook weglaat, krijgt de reactie
Verder vertelt ook ons wat we eigenlijk denken. Neem nu een heel andere betekenis:
een kop als ‘Ook dit is Kerst.’ Waarna een artikel volgt
over de 2,7 miljoen dieren die op het bord belanden. Ook - Ik heb geen honger.
suggereert dat we bij Kerst eigenlijk aan iets anders den- - Dat zou raar zijn.
ken (gebraden kalkoen, familie, feestkleding). Vervolgens
werkt het als een soort zoeklamp. Terwijl alle schijnwer- Met deze reactie zou iemand laten weten dat het raar is
pers gericht zijn op het kerstmenu, richt ook zich op de om geen honger te hebben.
2,7 miljoen dieren die lijden ten behoeve van dat kerst-
menu. De titel is alleen effectief als we weten wat ook kan #METOO
inhouden. Diegene die bij Kerst sowieso alleen maar aan Het woordje ook appelleert aan ons oergevoel van erbij
dode dieren denkt, zal verward achterblijven: wat is Kerst willen horen en daar wordt in campagnes handig gebruik
dan nog meer? van gemaakt. Zo zenden de Nederlandse banken spotjes
Maar ook leert ons niet alleen iets over de grote maat- uit met vrolijke, dansende mensen, met de leus “Word ONZE TAAL 2019 — 9
schappelijke normen en scheidslijnen, het is zeker zo be- ook aflossingsblij.” De overheid appelleert aan ons
hulpzaam bij het benadrukken van klein leed en ongenoe- kuddegevoel in haar campagne voor rijden zonder mo-
gen. Het gebruik ervan geeft vlakke zinnen drama. biel en lanceerde de slogan “Ik rijd MONO, jij toch ook?”
‘Laat maar’ klinkt teleurgesteld, maar ‘Laat ook maar’ Maar je kunt deze actie ook zien als een aanmoedi-
kun je werkelijk getergd uitroepen. ‘Ga weg, gauw’ heeft ging om bij jezelf te rade te gaan. Zoals #MeToo een ket-
enige urgentie, maar bij ‘Ga weg, en gauw ook’ maak je je tingreactie van zelfonderzoek tot gevolg had, kan deze
als een haas uit de voeten. En na een lange opsomming slogan ons met de neus op het eigen rijgedrag drukken.  19