Page 15 - OnzeTaal_sept2019_HR

PROFTAAL
VERTAALD DOOR ...

Een vertaler over zijn of haar weerbarstigste vertaalprobleem,
en de oplossing ervan.

Carolien Help ons

Steenbergen mee

Wat is het grootste vertaalprobleem dat u bent k liep van de tram naar het nieuwe Onze Taal-
tegengekomen? kantoor met een van de taaladviseurs mee. Zij
Mijn recentste grote vertaalprobleem laat zich het best I vertelde mij over een interessante discussie
omschrijven als ‘één doorlopend vertaalrisico’. In Grand naar aanleiding van een slogan ‘Help ons mee’,
frère (2017, vertaald als Broer) van de jonge Franse auteur waarvan een lezer zich had afgevraagd of hij wel
Mahir Guven zijn twee broers uit de Parijse banlieue aan correct was. Je kunt immers ‘iemand helpen’ en
het woord. De straattaal die zij bezigen – een mengel- ‘meehelpen met iets’, maar kun je ook ‘iemand
moes van de talen om hen heen met het ritme van de meehelpen’? Dat laatste klinkt wel een beetje gek.
rap – moest ik in een geloofwaardig Nederlands equiva- De lezer lijkt hier dus een punt te hebben, maar
lent omzetten. er is twijfel. Als je ‘Help ons mee’ in de taalwerke-
Broer werkt als Uber-chauffeur en klaagt: “Taxi, c’est lijkheid opzoekt, dan vind je heel veel voorbeelden,
un métier de chien où l’on gagne pas un rond, et en plus vaak in het kader van een of andere doneeractie. Als
les gens demandent d’être sympa, le Beur et l’argent du taalkundige denk ik dan meteen: als zoveel mensen
Beur, wallah.” Le Beur et l’argent du Beur is een ludieke het gebruiken, kan het eigenlijk niet fout zijn. Dan
verbastering van de uitdrukking vouloir le beurre et l’ar- is er iets mis met de redenering om het af te keuren.
gent du beurre, die iets betekent als ‘het onderste uit de ‘Iemand meehelpen’ klinkt dus een beetje gek.
kan willen’. Het woord Beur is straattaal en verwijst naar De kernvraag lijkt me: waarom klinkt ‘Help ons
een tweedegeneratie-immigrant van Arabische afkomst. mee’ niet net zo gek? Het antwoord kan niet anders
Ik moest, kortom, een in betekenis corresponderende zijn dan dat ‘Help ons mee’ geen voorbeeld is van
uitdrukking vinden, waarin ik dan ook nog de ietwat het gebruik van het werkwoord meehelpen. Maar wat
denigrerende knipoog naar het begrip ‘buitenlander’ is het dan wel?
kon verwerken. Ik denk dat we hier te maken hebben met een
apart woord mee, dat wel de neiging heeft om zich
Hoe hebt u het opgelost? tegen een werkwoord aan te nestelen, maar net niet
Na veel puzzelen heb ik de uitdrukking kunnen vertalen, genoeg om samen een woord te vormen. Je kunt
maar is de verwijzing naar de Arabier verloren gegaan. bijna elke zin met een gewoon actiewerkwoord
Ter compensatie heb ik de uiting zo spreektalig mogelijk nemen en er mee bij zetten. Bijvoorbeeld bij bewe-
gehouden: “Taxichauffeur is een hondenbaan waarmee gingswerkwoorden zoals in de eerste zin van deze
je geen fuck verdient en dan verwachten de mensen ook column, maar ook in meewandelen, meehuppelen,
nog dat je aardig bent. Gevalletje dubbeltje op de eerste meespringen, mee steltlopen en de straat mee over-
rang, wollah.” steken. Vaak heb je de neiging om dat aan elkaar te
De denigrerende connotatie van ‘buitenlander’ heb ik schrijven, maar soms kan dat niet (vooral als het
op een andere plek dan in de brontaal dan weer explicie- al een samengesteld werkwoord is; dan zou je iets
ter aangezet. Zo heb ik ratons de bitume (‘straatratten’) krijgen als meeoversteken).
vertaald als ‘getint straattuig’. Waar effecten op micro- In dat opzicht lijkt mee op een woordje als uit, zo-
niveau van deze uitdagende taalvariant die de Parijse als in ‘Ben je uitgebinged?’ (tegen iemand die lang
straattaal is, soms onvermijdelijk sneuvelen, kunnen ze zit te netflixen). Het werkwoord uitbingen staat niet
op een andere plaats wel weer worden ingezet. in het woordenboek, maar je kunt wel uitgebinged
gebruiken en je zou het zeker niet los schrijven.
Daarmee is verklaard waarom ‘Help ons mee’
Carolien Steenbergen beter klinkt dan ‘iemand meehelpen’. Het eerste is
(1974) studeerde aan het gewoon Help ons met dat extra element mee om aan
Hoger Instituut voor Ver- te duiden dat het iets gezamenlijks heeft, en het
talers en Tolken te Ant- tweede lijkt te veel op het werkwoord meehelpen,
werpen en vertaalt al zo’n dat een andere betekenis heeft.
ONZE TAAL 2019 — 9
twintig jaar (voornamelijk
fictie) uit het Frans en
Italiaans. Daarnaast is DE TAALPROF
ze werkzaam als NT2-
docent.

15