Page 26 - OnzeTaal_juni2019_HR

#ONZETAAL Praat mee over allerlei kwesties op www.facebook.com/onzetaal, en op Twitter: @onzetaal.

‘SPANJE? WAT COSTA DAN?’

REDACTIE ONZE TAAL
peciaal voor dit themanummer PLAATSNAMEN * Nieuwe rage in het Spaanse uit-
S over Spanje zijn we in onze * - Is hij in z’n vakantiehuis? gaansleven: de Donkey Shot.
sociale media op zoek gegaan naar - Ja, hij is in Sevilla.
woordgrapjes over alles wat met dat * Spanje? Wat Costa dan? Is dat NAMEN
land te maken heeft: de taal, de cul- niet Extremadura? * - Wat is de grootste hit van Queen
tuur, het eten. Veel Facebook-vol- * Radio 1, het nieuws van Alicante. in Spanje?
gers porden hun vrienden bij naam * - Is El Hierro een goede zon- - Another Juan bites the dust.
en toenaam op om mee te denken, bestemming? * - Hoe heet een Spanjaard met een
al dan niet met de extra aansporing - Nee, je kunt beter naar het kapotte auto?
“Spanje even in.” Playa d’Aro! - Car loss.
En zo weten we nu wat je moet * Er zijn in Spanje spelers actief die
zeggen tegen een Spanjaard met een POLITIEK specifieke kwaliteiten hebben, maar
mooie powerpoint. (‘Buenos días!’) * - U zit niet te wachten op een Sergio Canales.
Wat je in Spanje moet regelen als je woordspeling over het referendum
autopech hebt. (Een tacowagen!) in Spanje hè? Tot slot is het volgens de reacties ook
En hoe – jaja – ‘vingeren’ genoemd - Nee. lachen als je in Spanje gewoon iets raars
wordt in het Spaans. (Porre va - Catalaan uw gezicht zien. zegt in je eigen taal (‘Kom maar hiero,
vorre!) * Eta nu uw zin? café Kontjeklets’ bijvoorbeeld) en er
Nederlandse betekenissen ont- vervolgens écht iets gebeurt: de cama-
dekken in die Spaanse woorden en ETEN EN DRINKEN rero (‘ober’) maakt een café con leche.
namen: onze volgers in de sociale * - Ober, werkt u hier al lang? En precies zo zeggen wij tegen ieder-
media draaien hun hand er niet voor - Nee, ik tap pas. een die ons via de sociale media van
om. De grappen laten zich mooi * Chardonnay heb je, rioja kan je grappen heeft voorzien, in ons aller-
categoriseren: krijgen. platste Haags: ‘Grèèze jas!’

DICHTPLAATSEN INGMAR HEYTZE

Dichter Ingmar Heytze over stijlfiguren, of ‘dichtplaatsen’, zoals hij ze ook wel noemt.

De geclusterde wijs

anneer ik een avondvullend dichtersoptreden Te zeggen dat we niks geleerd… (volgt een citaat
geef met de spectaculaire muzikant Ralph verluchtigd met een woord als god, ras, haat).
W Rousseau op viola da gamba, schrijf ik na de
pauze meestal live een nieuw gedicht tijdens een mini- Zoals vaker bij Wigman komen die drie losse woorden op
concert van Ralph. Om het publiek ervan te overtuigen het eind uit de Grote Arcana van de poëzie: veelomvat-
dat ik het gedicht werkelijk op dat moment schrijf, vraag tende, loodzware woorden waar je normaal gesproken
ik om zeven woorden uit de zaal. Uiteraard probeert het spaarzaam mee bent, omdat ze je gedicht snel uit balans
publiek de meest onmogelijke woorden op te geven, trekken. Maar zet ze op de goede plek bij elkaar – meest-
maar dat maakt me weinig uit. Geen enkel publiek is in al onderaan – en ze vormen samen opeens een soort
staat om zeven woorden te roepen die volstrekt niet met bodem waar je als dichter op kunt bouwen. De slotregels
elkaar te verbinden zijn. Zelfs in de moeilijkste gevallen van Wigmans gedicht ‘Tot besluit’:
krijg ik zeven mogelijke ingangen voor een gedicht, waar
altijd wel twee of drie andere woorden bij passen. Wan- Licht. Hemel. Liefde. Ziekte. Dood.
ONZE TAAL 2019 — 6 einde van het gedicht, als bijna niemand meer verwacht De geclusterde wijs geeft het gedicht een grote stellig-
Ik ken de droefenis van copyrettes.
neer ik een woord overhoud waarmee ik echt geen kant
uit kan, wordt dat de titel. De rest zet ik ergens tegen het
heid, waardoor je sneller geneigd bent het als geheel
dat ik ze kwijt kan, bij elkaar als cluster (‘laptop, niet-
voor mooi en/of waar aan te nemen, zoals een liedje met
machine, prothese’).

een pakkend refrein zich ook eenvoudiger in je hoofd
Als een gedicht een huis is, is de geclusterde wijs een
goede manier om de fundering te versterken. Ik heb
even bruikbaar voor grote dichters als voor woord-
deze dichtplaats afgekeken van Menno Wigman, die
goochelaars die in een half uur, met gebruik van rook
hem vaak heeft gebruikt in zijn beste werk. Het gedicht kan nestelen. Door die stelligheid is deze dichtplaats
‘Tweeduizendzoveel’ opent met: “Tweeduizendzoveel. en spiegels, een gedicht mogen schrijven dat maar één
26 Nacht. Krant. Lamp.” en eindigt als volgt: slotapplaus lang goed hoeft te blijven.