Page 33 - OnzeTaal_april2020_HR

VERTAALTAAL TYPISCH VLAAMS

Hispanist, literatuurrecensent en vertaler
Maarten Steenmeijer bekijkt maandelijks wat
er gebeurt als er vertaald wordt.

Naar de film

n geen ander land is wat van elders komt zo Ge moet goed
welkom als in Nederland. Dat is althans de
I indruk die je krijgt als je onze filmladders be-
kijkt. Het is veeltaligheid wat de klok slaat: Sorry nadenken
We Missed You, Dolor y gloria, Hors Normes, Lazzaro
felice, Werk ohne Autor. Je zou dus denken dat films
uit het buitenland hier altijd hun naam mogen
houden. Ruim een halve eeuw geleden was dat nog eg over politici wat ge wilt, als ik maar niet moet
anders; vertalen was toen de norm. Sissi – Die junge luisteren. Maar over één persoon kunnen we het
Kaiserin werd netjes vernederlandst tot Sissi – De Z eens worden: Herman Van Rompuy, Vlaams chris-
jonge keizerin, A Streetcar Named Desire ging hier in tendemocraat en oud-voorzitter van de Europese Raad. Een
première als Tramlijn Begeerte en À bout de souffle minzaam man, die poëzie schrijft (haiku’s, maar desalniet-
werd omgedoopt tot Liefde zonder uitzicht. temin: poëzie) en beschaving uitstraalt. Ook in zijn taalge-
Toch heeft onze tegenwoordige taalgastvrijheid bruik.
ook zo zijn grenzen in filmland. Zeker, Engelse, Maar zelfs in praatprogramma’s op tv durft Van Rompuy
Franse, Duitse, Spaanse en Italiaanse titels worden zeggen: “Ge moet goed nadenken” (De afspraak op Canvas,
ongemoeid gelaten, zelfs als ze niet te begrijpen 17 januari) – met ge, het oer-Vlaamse persoonlijk voor-
zijn voor de gemiddelde Nederlander (Il colore naamwoord dat we in gesproken taal gebruiken voor de
nascosto delle cose, Tarde para morir joven). Maar bij tweede persoon enkelvoud en meervoud. Ik kan het niet
Scandinavische filmtitels liggen de zaken alweer bewijzen, maar ik denk dat dit twintig jaar geleden niet
anders. Ze worden ongemoeid gelaten als ze min of mogelijk was.
meer herkenbaar zijn (Festen, Jagten). Zo niet, dan Even de geschiedenis in het kort. In de Middeleeuwen
worden ze vertaald, maar dan niet naar het Neder- spraken Nederlandse burgers en buitenlui elkaar aan met du
lands, nee, naar het Engels. Dat overkwam bijvoor- en ze zeiden ghi tegen hun heer of pastoor. Later beschouw-
beeld het snijdende Deense liefdesdrama Dronnin- den onder meer de auteurs van de Statenbijbel (1637) du als
gen (‘Koningin’), dat hier te zien was als Queen of verouderd en te vertrouwelijk. Ze schreven dus ghij, wat in
Hearts. Filmtitels uit het Verre Oosten maken hele- Nederland evolueerde naar jij. Nog in de zeventiende eeuw
maal geen kans om onvertaald onze bioscopen te werd U.E. (Uwe Edelheid) ingekort tot u, en ook jijlui kwam
bereiken. Zo draait de geweldige, Oscarwinnende om het hoekje kijken. En al deze vormen kregen een eigen
Zuid-Koreaanse film Gisaengchung (wat ‘lintworm’ plaats in Nederland: jij als vertrouwelijke vorm, u als be-
betekent, als ik me niet vergis) hier onder de titel leefdheidsvorm en samen met jullie voor het meervoud. De
Parasite. vormen ge en gij gleden weg uit de omgangstaal.
Maar waarom is het Engels eigenlijk de vertaal- Maar in Zuid-Nederland en vooral in Vlaanderen bleven
taal voor filmtitels, en niet het Nederlands, zoals ze fris. Zelfs toen de promotors van het ABN na 1950 deze
bij boektitels en zoals vroeger ook bij films? Waar- voornaamwoorden publiekelijk probeerden te verbranden,
om heet de verfilming van James Baldwins roman bleven die leven in heel wat dialecten. Aan het eind van de
If Beale Street Could Talk niet hetzelfde als de Neder- vorige eeuw had de Vlaamse elite het ‘Hollandse’ je geadop-
landse vertaling van de roman Als Beale Street kon teerd en kon je in Vlaanderen een sociaal verschil waar-
praten, maar is de titel onvertaald gelaten? De film nemen met je oren: je bent, zeiden de betere klassen; gij zijt,
zelf is met zijn ondertitels toch ook verneder- zei het volk. Een mooi schouwspel kon dat opleveren. Politi-
landst? Dat verschil staat, denk ik, niet los van het ci spraken tijdens debatten in het parlement met u en jij,
stevige prestige van de Nederlandse literatuur en maar als ze op het podium klommen tijdens een meeting
het geringe aanzien van de Nederlandse film nu. met mogelijke kiezers, declameerden ze met overtuiging in
Romans van eigen bodem lezen we minstens zo het gij-Vlaams.
graag als romans uit het buitenland, maar voor En dat is nu aan het veranderen. Ook Vlamingen keren
films van eigen bodem komen we, een enkele uit- zich af van elites, en zeker van elites die zich lijken te scha-
zondering daargelaten, ons huis niet uit. En dat men voor de taal van hun ouders. Iedereen zegt zonder
was vroeger wel anders. schroom tegen iedereen: ‘Ge moogt gerust zijn.’ Bij het
begin van een gesprek hoef je in Vlaanderen niet te vragen
of je mag tutoyeren. Er zijn geen ouders die je zeggen tegen
MAARTEN STEENMEIJER hun kind en een antwoord verwachten met u. Ge voor God ONZE TAAL 2020 — 4
en klein Pierke, fijn gemakkelijk en democratisch. En u als
niet-onderwerpsvorm: ‘Ge moet u niet excuseren’, dus.
Maar goed nadenken, dat moet ge wel.

LUDO PERMENTIER
33