Page 22 - OnzeTaal_april2020_HR

komen vaak voort uit ongeloof. Het kán toch niet weg
zijn?” Ook een veelgestelde vraag: ‘Wat moet ik ant-
woorden als mijn partner of ouder steeds zegt dat hij
naar huis wil? Of naar zijn moeder?’ “Je kunt dan op
twee manieren reageren”, zegt Van der Poel. “Over iets
heel anders beginnen, maar dan toon je weinig respect
voor het onveilige gevoel dat iemand waarschijnlijk
heeft. Of het gesprek een andere draai geven. ‘Vertel
eens, hoe ziet uw huis er eigenlijk uit?’ Of: ‘Was uw
moeder een leuk mens? Was ze er altijd als u uit school
kwam?’ Hoe beter je de persoon kent, hoe beter je een
gesprek in een bepaalde richting kunt sturen én kunt
voorkomen dat je pijnlijke fouten maakt. Ik hoorde eens
een verhaal uit een verpleeghuis, waar een vrouw van
begin zeventig vroeg: ‘Wanneer komt mijn moeder?’,
waarop de uitzendkracht antwoordde: ‘Uw moeder? Die
komt niet, hoor. Die is al lang dood.’ Grote paniek. Bleek
dat haar moeder van in de negentig haar nog dagelijks
bezocht.”

UIT DEN BOZE
Patiënten corrigeren is volgens Rosee Dinnissen uit den
boze. Dinnissen werkt bij de Herbergier in Beneden- Moest ze een lunch serveren? Moest ze afrekenen? Er
Leeuwen. In de ruim veertig huizen van de Herbergier kunnen ineens allemaal problemen opdoemen waar wij
wonen mensen met dementie. “Door te corrigeren geef geen benul van hebben. Het kan helpen om het gesprek
je iemand een gevoel van falen. Je moet juist meebewe- geleidelijk op iets anders te brengen om iemand een
gen.” Een probleem, zegt Dinnissen, is dat familie soms veilig gevoel te geven. Al pratend over een borduurwerk
niet doorheeft dat het begripsvermogen vermindert en naast haar deur nam ik haar mee naar de lunch. En toen
er daardoor vaak niet meer op de oude manier te com- ging ze ontspannen aan tafel zitten. De kernvraag is wel:
hoe behoud je een oprechte relatie?”
Een relevante vraag, vindt ook Van der Poel. “Maar
“Zinnen worden losse soms heb je weinig keuze en is een leugentje om bestwil
fragmenten die iemand zelf de beste optie. Toen de vader van een collega een keer
zei: ‘Ik kan ma niet bereiken’ – die was al lang dood –
aan elkaar gaat plakken.” antwoordde mijn collega: ‘Die is dan zeker niet thuis.
Zal ik het straks nog even proberen?’ Dat stelde hem
gerust. Soms heiligt het doel de middelen.”

municeren valt. “Er woont een man bij ons die een CONFABULEREN
bouwmarkt heeft gehad en zijn eigen huis heeft ge- De manier waarop we omgaan met mensen met demen-
bouwd. Zijn zoon woont daar nu in en praat met zijn tie, is de afgelopen jaren veranderd. “De laatste vijfen-
vader veel over het huis, en neemt hem ook weleens twintig jaar is de belevings- en persoonsgerichte zorg op
mee. Maar die vader heeft door die gesprekken het gang gekomen”, zegt Van der Poel. “Daarvoor was er
gevoel dat er dingen buiten hem om worden geregeld. sterk de neiging om mensen bij de realiteit te houden.
Dat hem iets wordt afgenomen. Hij begrijpt het niet Wanneer iemand steeds vraagt hoe laat het is, kun je de
meer. Na zo’n bezoek is hij daardoor van streek.” tijd noemen, maar je kunt bijvoorbeeld ook vragen: ‘Heb
Taal blijft belangrijk, zegt Dinnissen, maar je moet je misschien honger? We gaan over een uur eten.’ Of:
die op een andere manier gaan inzetten. “Een van onze ‘Maak je je ongerust dat je iets mist?’”
bewoonsters vond het altijd heel fijn om met andere En vertelt iemand voor de zoveelste keer hetzelfde,
bewoners te lunchen. Maar als ik haar ophaalde voor benoem dat dan niet, adviseert Dinnissen. “Voor iemand
de lunch, dan wilde ze nooit mee. Het begrip was weg. met dementie is het de eerste keer dat hij of zij het ver-
haal vertelt. Luister dus geïnteresseerd, zeg desnoods:
‘Dat vertelde u inderdaad’, en buig het gesprek eventu-
eel langzaam om naar een ander onderwerp.”
Gesprekstips Probeer in elk geval geduld te hebben, zeggen alle
betrokkenen. Want een gesprek voeren of volgen wordt
1. Spreek je gesprekspartner aan vóór je gaat praten. voor iemand met dementie steeds moeilijker. “Er is
2. Vraag één ding tegelijk. meer verwerkingstijd nodig”, legt Debets uit. “Bij een
ONZE TAAL 2020 — 4 4. Herhaal jezelf in andere woorden. ontbreekt. Zinnen worden losse fragmenten die iemand
3. Stel gesloten vragen als er concrete handelingen
lang verhaal met veel informatie komen er van de vier-
enveertig zinnen misschien twee binnen. De samenhang
nodig zijn.
5. Geef complimenten.
zelf aan elkaar gaat plakken en van een context gaat
6. Wees concreet.
voorzien. ‘Confabuleren’ noemen we dat.” Dinnissen
vult aan: “Wanneer je een vraag stelt, kan het ongeveer
7. Beweeg mee met het gesprek – ook als de infor-
matie niet klopt.
8. Geef iemand de tijd om te reageren.
als je bij iemand binnenkomt, kan het zo twintig tellen
duren voor je het eerste contact kunt maken.” Debets:
9. Ondersteun je verhaal met gebaren en mimiek. zeven seconden duren voordat je antwoord krijgt. En
10. Voorkom stress door rust te creëren. “In die tellen creëer je als gesprekspartner even rust.
22 Je zet eigenlijk even iets stil.” 