Page 18 - OnzeTaal_april2020_HR

TECHNOLOGISCHE TROEP het andersom kunnen werken: wat voor stem zou er ont-
Deze sprekende Rembrandt is prima infotainment en staan als je hier Rembrandts zelfportretten zou invoe-
een sympathieke poging om het werk van deze grote ren? Het zou geen bewijs zijn van wat dan ook, maar wel
schilder te populariseren. Maar uiteraard is het resultaat interessant vergelijkingsmateriaal.
ook hier met veel onzekerheid omgeven. De maten van Vergeet het maar, zegt Rita Singh, die bij Carnegie
Rembrandts strot zijn schattingen en onnauwkeurig- Mellon het modelleren van Rembrandts spraakorganen
heden daarin hebben gevolgen voor de klank van de leidde. “Een procedure die is gemaakt met en voor men-
gegenereerde stem. Die klinkt trouwens toch al vrij selijke stemmen gaat niet werken als je er een stem in
computerachtig. En er is geen manier om te controleren stopt die door een machine is gegenereerd. Kunstmatige
of de uitkomst juist is. stemmen zijn voor onze zintuigen overtuigend, maar
Of is die er toch? Wat als je de computerstem van hebben in werkelijkheid niet dezelfde informatie als
Rembrandt zou invoeren in het kunstmatig intelligente menselijke stemmen. Als je dit zou doen, zou er techno-
systeem waarmee dit artikel begon? Met wat voor ‘por- logische troep uit komen.” Mooie en fascinerende resul-
tret’ zou dat systeem dan op de proppen komen? En zou taten, maar dus wel met duidelijke beperkingen. 

Voor de ‘Rembrandt
Tutorials’ werd
Rembrandt via een
computermodel tot
spreken gebracht.

Geluidsopname uit de Oudheid

HERBERT BLANKESTEIJN
inds 1969 wordt in de weten- enige wat echt is bevestigd, is dat zeker de ruis het signaal ver over-
schappelijke literatuur en in de periodiek geluid, zoals het gezoem stemmen. Stel dat zoiets al succesvol
S media gespeculeerd over de van apparatuur of een kunstmatige gebeurd zou zijn, dan nog zou uitgere-
mogelijkheid dat in de Oudheid per toon, zo kan worden opgenomen en kend zo’n bijzonder object én bewaard
ongeluk geluiden zouden zijn vast- afgespeeld. In 2006 stortte het tv- moeten zijn gebleven én als zodanig
gelegd, bijvoorbeeld op werkstukken programma MythBusters zich hierop, herkend moeten worden én de juiste
van pottenbakkers of op andere draai- en ondanks diverse ingenieuze expe- techniek zou gevonden moeten wor-
ende voorwerpen die met scherp rimenten slaagden de programma- den om de geluiden weer tot leven te
gereedschap worden bewerkt. Het makers er niet in herkenbare geluiden wekken.
‘opnemen’ van omgevingsgeluid zou op te nemen en te reconstrueren. Wat wél gebeurd is: het verhaal is
kunnen zijn gebeurd in de groeven die gaan leven in de fantasie van allerlei
zo ontstaan, ongeveer zoals muziek SCIENCEFICTION mensen. Diverse tv-programma’s uit
wordt vastgelegd in grammofoon- Het tot de verbeelding sprekende de categorie fictie hebben met het
platen. perspectief bij dergelijke onderzoeken idee gespeeld, zoals The X-Files en CSI.
Een onafhankelijke onderzoeker,
Richard G. Woodbridge III, schreef in is uiteraard dat een pottenbakker in Ook sciencefictionschrijver Arthur
ONZE TAAL 2020 — 4 het hem was gelukt geluiden te van- ben gedaan en dat wij op deze manier denis de gedaante aangenomen van
de Middeleeuwen of in de Oudheid zijn
C. Clarke heeft zich ermee bezigge-
werk al sprekend of zingend zou heb-
houden. En in 2006 heeft deze geschie-
dat jaar in Proceedings of the IEEE dat
gen in groeven in aardewerk en zelfs
te weten zouden kunnen komen hoe
een heuse hoax: volgens een video van
Belgische makelij zouden archeologen
taal op een bepaald moment in het
spraak in penseelstreken in verf (hij
had al schilderend het woord blue
uit scans van 6500 jaar oud aardewerk
verleden geklonken heeft. De kans dat
tilleren. Het bleek echter een april-
Edison had in het begin van de twin-
reproduceren).
grap. Verwijzingen naar het filmpje
geroepen en stelde dat te kunnen zoiets werkelijk is gebeurd, is gering. gepraat en gelach hebben kunnen des-
Twee onderzoekers in Göteborg
tigste eeuw al moeite genoeg om dit
hebben deze experimenten in 1993 met opzet voor elkaar te krijgen. In zijn op diverse plaatsen nog te vinden,
18 met enig succes herhaald. Maar het de pottenbakkersvariant zou vrijwel maar de video zelf is spoorloos. 