Page 15 - OnzeTaal_april2020_HR

Wilt u direct antwoord op een taalvraag? Bel dan 085 - 00 28 428. HOE LEG JE DAT UIT?
Ook via Twitter (@onzetaal) en WhatsApp (06 - 39 86 19 91) krijgt u
snel antwoord. Zie voor andere mogelijkheden www.onzetaal.nl/taalloket.
Als je Nederlandse les geeft aan anderstaligen (NT2’ers), kom je
soms kwesties tegen waarvan je je afvraagt: hoe leg ik dat uit?

VERSCHUIVENDE NORMEN ‘IK WIL NAAR HUIS (GAAN)’
Willen, kunnen, mogen, moeten en hoeven worden vrijwel
Wat is goed taalgebruik en wat niet? Die grenzen zijn voortdurend in altijd in combinatie met een ander werkwoord gebruikt:
beweging. ‘Ik wil hem spreken’, ‘Ze kan nog geen examen doen’,
enz. Het zijn zogeheten ‘modale werkwoorden’: ze
voegen het aspect van een wens, mogelijkheid, verbod,
‘DANKZIJ HET CORONAVIRUS’ goedkeuring e.d. toe aan de betekenis van het werk-
Voor veel mensen heeft dankzij een positieve bijklank: ‘Dankzij woord waar ze bij horen.
het mooie weer konden we de hele dag buiten zijn’, ‘Dankzij Maar soms kunnen ze ook als opzichzelfstaand
jouw inspanningen waren we snel klaar.’ Maar in de betekenis werkwoord voorkomen. Meestal is er dan een ander
‘vanwege, door toedoen van’ kan het ook in negatievere contex- werkwoord dat je erbij kunt denken. Dat werkwoord is
ten voorkomen: ‘Dankzij het coronavirus ligt alles in het hele meestal doen, hebben, gaan, zijn of gebeuren (of een
land stil.’ synoniem van een van die woorden). Een paar voor-
Is dat erg? Nieuw is het in elk geval niet. Al in 1910 schreef beelden, met tussen haakjes een werkwoord dat je zou
het Woordenboek der Nederlandsche Taal dat dank zij (toen nog kunnen aanvullen:
met een spatie) “vaak met zeer verzwakte beteekenis” werd
gebruikt, “om een persoon of zaak als oorzaak aan te wijzen”. - Ik wil graag dit boek (hebben)
Die betekenis waart dus al zeker een eeuw rond. Toch is lang - Hij kan het niet (doen)
niet iedereen daar vertrouwd mee, vermoedelijk omdat dankzij - Dat glas hoeft niet zo vol (te zijn)
– door dat positief klinkende woord dank – van oudsher voor- - Je kunt deze zin aanvullen, maar dat hoeft niet
namelijk in positieve contexten wordt gebruikt. (te gebeuren)
Hoe het ook zij: de norm lijkt aan het verschuiven te zijn,
want steeds minder mensen vallen over het ‘negatieve’ gebruik En zo is het dus ook met ‘Ik wil naar huis (gaan)’: dat
van dankzij, zoals in de zin over het coronavirus. Taalkundig gaan mág erbij (staan), maar het is niet verplicht. Soms
(en historisch) gezien is daar ook weinig mis mee. Wel kan het hangt het van de context af welk werkwoord je zou
raadzaam zijn om er rekening mee te houden dat dankzij soms kunnen aanvullen: ‘Ze mag dat niet’ kan betekenen ‘Ze
een andere indruk kan wekken dan bedoeld is. Alternatieven mag dat niet doen’, maar ook ‘Ze mag dat niet hebben.’
zijn onder meer vanwege, wegens, ten gevolge van en door toe-
doen van – al kunnen die soms wat formeel of ambtelijk over- Welke kwesties komt u vaak tegen in uw NT2-lessen?
komen – en soms volstaat kortweg door. En hoe legt u ze uit? We horen het graag via
taaladvies@onzetaal.nl.

WAT ZEGGEN ZE WAAR?

Over regionale verschillen in Nederland en Vlaanderen.
kindes/
ÉÉN KIND, TWEE ...? kinnes

Wat is het meervoud van kind? In de meervoudsuitgang -en achter
standaardtaal is dat kinderen, maar zetten. Dat werd gaandeweg de kinder/
regionaal komen ook andere vormen standaardvorm. Maar in sommi- kindes/ kiender
voor. De bekendste zijn kinder en ge dialecten leeft de oude vorm kinnes
kinders, maar er zijn ook regio’s waar kinder dus nog voort.
kindes voorkomt, en ook kinde of kinne Het kaartje is gebaseerd op
is hier en daar gangbaar. Op het kaartje de Dialectatlas van het Nederlands
is Friesland grotendeels buiten be- uit 2011. (Van Flevoland zijn kinne/
schouwing gelaten, omdat daar heel te weinig historische kinder
andere woorden voor ‘kind(eren)’ wor- gegevens bekend.) kinderen
den gebruikt, zoals bern (ongeveer
uitgesproken als ‘bèn’, met een lange,
nasale è).
In de Middeleeuwen werd in de stan-
daardtaal kinder als meervoud gebruikt,
evenals bijvoorbeeld eier, kalver en run- kinder/ ONZE TAAL 2020 — 4
der. Doordat meervouden op -er relatief kiender
weinig voorkwamen, ging men daar
steeds vaker de veel gangbaardere
kinderen
kinders

15