Helaas was het vorige week weer duidelijk te zien: de zwarte doos dankt zijn naam niet aan zijn kleur - iets wat op zichzelf maar goed is ook. Als de zwarte doos zwart was geweest, was hij volslagen onvindbaar. Vanwaar dan de naam?

Saskia Aukema  | 18 mei 2010

De zwarte doos zou zijn naam danken aan de uitvinder ervan. Zoals bakeliet is genoemd naar zijn uitvinder Leo Baekeland, braille naar Louis Braille en de zeppelin naar Graaf Ferdinand von Zeppelin, zo is ook de 'black box' genoemd naar zijn geestelijk vader: meneer Black.

Wist u dat allang? Dan gelooft u al heel lang in een verzinsel.

Trots

Kijk maar eens op de Wikipedia-pagina over de zwarte doos, en daar ziet u dat de man die zo trots poseert naast zijn uitvinding geen Black heet, maar Warren. Dave Warren.

Hoewel Wikipedia ook nog meldt dat black staat voor 'geheimzinnig' is zelfs dát niet met zekerheid te zeggen. Etymologen - taalwetenschappers, die zich bezighouden met de oorsprong van woorden - staan met lege handen als het gaat om de zwarte doos. Het is precies de reden waarom mensen zelf gaan speculeren over de herkomst.

Verstandskies

Het spijt ons als u nu met het schaamrood op de kaken denkt aan al die keren dat u het verhaal van meneer Black zelf hebt opgedist op feesten en partijen.

Misschien bent u op diezelfde feestjes, aangemoedigd door de oh's en ah's van uw gezelschap, zelfs nog gaan vertellen over de verstandskies, die zijn naam - anders dan veel mensen denken - zou danken aan de verre stand van de kies in de mond. Of misschien wel over de kangoeroe. Die zou zo heten vanwege het antwoord dat James Cook kreeg van de lokale bevolking toen hij informeerde naar de naam van het dier: 'Kangoeroe', oftewel: 'Hoe bedoelt u?'

Maar nee, ook daar is niets van waar. De naam van de verstandskiezen komt wel degelijk van het verstand dat gepaard heet te gaan met de leeftijd waarop ze doorbreken. En kangoeroe betekent in 'Aboriginaltaal' gewoon 'groot zwart springbeest'.

Hooggeleerd gezelschap

Maar schaamt u zich niet: u bent echt niet de enige die dit denkt. Dit soort broodje-aap-verhalen zijn met de regelmaat van de klok te horen.

En u bent niet alleen in groot, maar ook in hooggeleerd gezelschap. Zo beweerde de geleerde Becanus in de zestiende eeuw dat Diets (toen nog een andere naam voor 'Nederlands') afgeleid was van 'd'ouds(te)'. Hij zag er een bewijs in dat het Nederlands de oudste taal van de wereld was.

Het mag dan allemaal niet waar zijn, het zijn wel mooie verhalen die de etymologie extra glans verlenen. Het is ook niet voor niets dat etymologie betekent 'leuk om je mee bezig te houden, ook als het niet klopt'. En dat is wel waar - zelf gehoord laatst, op een feestje.


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal