17 maart 2009

Vrienden, familie en collega's spreek je aan met 'jij'; vreemden en zakenrelaties met 'u'. Tenminste, zo doen veel mensen het. Steeds meer bedrijven spreken hun klanten aan met 'jij'. Ikea was daarmee in de jaren tachtig een van de eerste, maar inmiddels lijkt 'u' een kwijnend bestaan te leiden.

Bent u een u of ben je een jij? Ja, denk daar maar eens over na en let er eens een weekje op. Onder vrienden en collega's ben je een jij, onder familie waarschijnlijk ook, behalve misschien als u al oud bent.

Kapster

Tot zover is het duidelijk. Maar wat zeg je tegen de kapster? En wat zeg je tegen een arts als die tien jaar jonger is dan jij, en wat dan weer tegen een oudere verpleegkundige? Daar zijn tegenwoordig geen regels meer voor. Vroeger waren alle onbekenden, behalve kinderen, 'u'. En dat is nog steeds de veiligste keus - later kun je dan alsnog voor 'jij' kiezen.

Ook bedrijven spreken hun klanten meestal nog aan met 'u'. Er zijn een paar uitzonderingen. Omroep Veronica bijvoorbeeld - waar ze in de jaren tachtig al 'Je bent jong en je wilt wat' riepen. En: Ikea. Hoewel het al lang niet meer het enige bedrijf is dat zijn klanten tutoyeert, riepen de borden met 'Zo zie je alles' in het begin veel wrevel op.

Du-reform

Toen Ikea in 1978 voor het eerst een Nederlandse vestiging opende, werden klanten direct met 'jij' aangesproken. In Zweden was dat al heel gewoon; daar had zich in de jaren zestig en zeventig de opmerkelijke du-reform ('jij-hervorming') voltrokken. In diezelfde periode was ook ons land al aardig wat informeler geworden, maar bedrijven gebruikten in die tijd nog massaal 'u' als ze hun klanten aanspraken. Toch koos Ikea ervoor om al in te spelen op de informalisering

Ali B

Die informalisering heeft sindsdien steeds verder om zich heen gegrepen - steeds meer bedrijven gingen hun klanten met 'jij' aanspreken, en op de werkvloer is 'u' vrijwel verdwenen. Nederlandse media en politici aarzelden nog vrij lang, maar lijken inmiddels ook overstag. Bij programma's als De wereld draait door en Pauw en Witteman wordt een aanzienlijk deel van de gasten getutoyeerd. Bij RTL Boulevard lijkt het woord 'u' al helemaal niet meer te bestaan. Het publiek slikt het zonder al te veel morren. Hoewel? Toen rapper Ali B premier Balkenende met 'jij' aansprak, was dat voor velen een brug te ver.

Blond

Niet dat de premier nooit getutoyeerd wil worden; zijn partijgenoten doen dat ongetwijfeld. Want inmiddels tutoyeren ook politici elkaar. Niet in de Tweede Kamer - daar spreekt men uitsluitend via de voorzitter met elkaar, en wordt dus 'hij' en 'zij' gebruikt, en 'meneer' en 'mevrouw' - maar wel daarbuiten. PvdA-voorzitter Liliane Ploumen zei afgelopen weekend over Geert Wilders: "Ik wist dat je blond was. Maar zo blond, dat had ik niet verwacht."


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal