30 december 2008

Het is meestal niet best als er een jaar aan je wordt gewijd. 2008 zou geen Jaar van de Kikker zijn geweest als het goed ging met het beestje. En het Jaar van de Sanitatie zou dit jaar niet hebben plaatsgevonden als heel de wereld beschikte over schoon drinkwater en een blinkende toiletpot. Dit jaar was het volgens Unesco ook het Jaar van de Talen. Slecht nieuws dus voor iedereen die een taal spreekt?

Nog één hele dag, en dan is het Jaar van de Talen alweer voorbij. We zullen het niet missen, want waar waren de taalpromotieteams? De folders met aanbiedingen voor gratis cursussen? Een in honderden talen gepresenteerd taal-evenement? In Nederland gebeurde er nagenoeg niets. Het was dan ook helemaal niet voor ons bestemd. Voor wie dan wel?

Het graf in

Voor Charlie bijvoorbeeld. Hij is de laatste spreker van de Aboriginaltaal Amurdag. Eigenlijk dacht iedereen dat die taal al was uitgestorven, totdat een team van taalkundigen de Australische outbacks uitkamde, en daar Charlie tegenkwam. Af en toe herinnert hij zich ineens een woordje van de taal die hij vroeger met vrienden en familie sprak.

Het themajaar is ook voor de twee bejaarde mannetjes uit het Mexicaanse dorp Ayapan in de provincie Tabasco. Zij zijn de enige twee personen op aarde die de inheemse taal Zoque nog spreken - alleen niet meer met elkaar, want ze hebben ruzie.

Voor Petronella de Boer-Zeylemaker komt het Jaar van de Talen vijftien jaar te laat. Zij overleed in 1993 op 107-jarige leeftijd als de laatste spreekster van het Vlielands, en nam zo'n beetje alle kennis over die taal mee het graf in.

Jaar van de Dino

En zo zijn er nog vele voorbeelden. Want van de circa 6000 (streek)talen op de wereld dreigen er de komende eeuw duizenden uit te sterven. Dat gaat met een snelheid van één taal per twee weken. De afname van de vele kikkersoorten werd in dit Jaar van de Kikker wel vergeleken met het uitsterven van de dinosaurus, maar de massale talensterfte doet daar eigenlijk nauwelijks voor onder.

Stel dat Unesco 65 miljoen jaar geleden een Jaar van de Dino had georganiseerd, hadden die dino's hier dan nog rondgelopen? Nee natuurlijk. En zo kun je je net zo goed afvragen of een halfdode taal te reanimeren is. Want zouden kinderen echt de moeite nemen een taal te leren waarmee ze weliswaar hun oma verstaan, maar geen carrière kunnen maken? Het kan, maar erg waarschijnlijk is het niet.

Wetenschap

Het echte nut van het Jaar van de Talen moet misschien ook gezocht worden in de wetenschap. Het kan taalkundigen net dat zetje geven om de Charlies en Petronella's van deze wereld op te zoeken, en hun taal op de valreep vast te leggen. Als de laatste spreker sterft, blijft de taal op die manier in ieder geval een beetje voortbestaan.

Eeuwige leven

We zouden ons dus pas echt zorgen moeten maken als we wél iets van het Jaar van de Talen hadden gemerkt. Als we hier in Nederland opeens mannen met bandrecorders hadden zien opduiken die ons bemoedigend aanspoorden iets in onze moedertaal te zeggen.

Gelukkig is het Nederlands daar veel te gezond voor: het behoort tot de veertig sterkste talen ter wereld. En bovendien ís het al uitvoerig vastgelegd. Met uitgebreide grammaticaboeken als de Algemene Nederlandse Spraakkunst en het drie meter dikke Woordenboek der Nederlandsche Taal is het DNA van onze taal tot in de details beschreven. En zeker wie de dinofilm Jurassic Park heeft gezien, weet dat geconserveerd DNA van kolossen het eeuwige leven kunnen hebben.


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal