De uitdrukking komt geregeld voor als het over onderhandelingen, discussies en ruzies gaat. In een debat op het scherp(st) van de snede gaat het ‘hard tegen hard’ en staan de partijen elkaar nauwelijks onderhandelingsruimte toe.

Op het scherp van de snede

Op het scherp van de snede is de oorspronkelijke uitdrukking. Scherp is hier een zelfstandig naamwoord. Het betekent ‘snede of punt van een wapen of werktuig’. De zelfstandige naamwoorden scherp en snede zijn van oorsprong synoniemen.

De uitdrukking is nog niet zo oud. Het oudste citaat in een krant met (het) scherp komt uit 1912. In de Maasbode van 1 oktober 1912 staat: “En daarmede zijn dan de vredeskansen als op het scherp van een mes geplaatst en is een lichte trilling voldoende om ze te doen vallen.” Op het scherp van een mes wordt hier dus figuurlijk gebruikt. In verschillende kranten uit 1947 wordt de film The Razor’s Edge genoemd, die gebaseerd was op een boek met dezelfde titel uit 1944. In de Nederlandse vertaling: Op het scherp van de snede. Het scherp van de snede wordt dan geïnterpreteerd als het allerscherpste punt van een wapen of werktuig: het allerdunste punt (het uiterste ‘topje’) van de (toch al scherpe) snijkant.

Op het scherpst van de snede

Op het scherpst van de snede komt al tientallen jaren voor. Het ontstaan van deze variant is goed te verklaren. Het zelfstandig naamwoord het scherp is ongebruikelijk. Veel taalgebruikers gingen scherp daarom opvatten als het bijvoeglijk naamwoord scherp (‘goed geslepen’, zoals in een scherp mes). Net als in dit mes is het scherpst gebruiken ze dan in op het scherpst van de snede de overtreffende trap van scherp, met de uitgang -st. Deze neiging wordt misschien nog versterkt door vergelijkbare uitdrukkingen als in het heetst van de strijd en in het holst van de nacht, waarin ook de overtreffende trap van een bijvoeglijk naamwoord (heetst, holst) wordt gebruikt. Op het scherpst kwam bovendien vroeger al voor als uitdrukking. In de Koninklijke Courant van 25 mei 1809 staat: “(...) verklaart (...) de wetten der krijgstucht, zelfs bij de minste nalatigheid, op het scherpst toe te passen.”

Dit wordt een duel op het scherpst van de snede.

de Volkskrant (18 juni 1962)

In de Volkskrant van 18 juni 1962 staat: “Dit wordt een duel op het scherpst van de snede.” Dat lijkt het oudste krantencitaat waarin scherpst in de uitdrukking voorkomt.

Toch nog een vraag?

Onze taaladviseurs staan elke werkdag voor je klaar

Bel 085 00 28 428 Bel 085 00 28 428

(gebruikelijke belkosten, geen extra kosten)

Of stel je vraag via social media of per mail