Wat betekent komkommertijd en waar komt dit woord vandaan?

Tijdens komkommertijd is het leven gezapiger: er is weinig nieuws en in veel sectoren weinig handel of bedrijvigheid. Je hoort en leest dit woord tegenwoordig vooral in de media, die er bovendien inhoud aan geven door berichten te brengen die buiten de komkommertijd geen nieuwswaarde zouden hebben.

Cucumber time, taylor’s holiday

Waar het woord komkommertijd precies vandaan komt, is niet helemaal zeker. Volgens sommige bronnen is het een leenvertaling van het Engelse cucumber time. Die term werd vroeger in de zomermaanden door kleermakers gebruikt. In het komkommerseizoen waren de rijke mensen namelijk naar hun zomerverblijven vertrokken, en was er dus weinig te doen voor de kleermakers. Later werd cucumber time in het Engels vervangen door het inmiddels ook weer verdwenen taylor’s holiday. Het Engels spreekt nu van the silly season: het seizoen voor de ‘rare’ nieuwtjes bij gebrek aan echt nieuws.

Sauregurkenzeit

Omdat cucumber time nooit echt algemeen in gebruik is geweest, is het volgens etymologen waarschijnlijker dat het Nederlands komkommertijd heeft gevormd naar het voorbeeld van het Duitse Sauregurkenzeit, een woord uit de achttiende eeuw. De zomer was de tijd waarin komkommers werden geoogst én de tijd waarin er weinig gebeurde. Daardoor ging men komkommertijd associëren met een gezapige tijd, zonder groot nieuws en belangrijke activiteiten. De oudste vindplaats van komkommertijd in het Nederlands dateert uit 1787.

In 1845 werd er in de Vlissingsche courant in een artikel over “Politieke komkommertijd” het volgende over gezegd:

“Komkommertijd is, gelijk uit den aard der zaak volgt, de tijd, waarop deze vrucht wast en rijp wordt; doch dit woord heeft ook eene andere beteekenis, waarbij wij thans een oogenblik willen stilstaan. Men noemt komkommertijd, ook het bepaald, ieder jaar terugkeerend tijdstip, waarin in het een of ander vak van handel, bedrijf of nering minder drukte, minder vertier heerscht, dan gewoonlijk. Bijna iedere handelstak, schier elke betrekking in de maatschappij heeft haren komkommertijd, een tijd, dat deze of gene handelswaren, of voortbrengselen van nijverheid om verschillende redenen minder verbruikt, in minder getale omgezet worden, dan gewoonlijk. (...) Zoo heeft ook de politieke wereld haren komkommertijd; en dit is in ons Vaderland de tijd, waarop de Leden der Staten-Generaal niet zijn vergaderd, en er dus weinig leven in de Staats-brouwerij is.”

Varianten in andere talen

Varianten van komkommertijd komen in diverse andere talen voor:

• Noors en Deens: agurk(e)tid, ‘augurkentijd, komkommertijd’
• Pools: sezon ogórkowy, ‘komkommerseizoen’
• Ests: hapukurgihooaeg
• Hongaars: uborkaszezon
• Tsjechisch: okurková sezóna

Andere benamingen voor de kalme zomertijd zijn la morte-saison (Frans, ‘het ‘dode’ (stille) seizoen’), the dull season, the silly season (Engels) en the big gooseberry time (‘kruisbessenseizoen’, Amerikaans). Het Zweedse nyhetstorka (‘nieuwsdroogte’) verwijst direct naar de schaarste aan écht nieuws, net als het Duitse Sommerloch (‘zomergat’).