1 december 2009

“Ha fijn, Weer een mandarijn!” “Sint vindt jou een beste meid, En had voor een gedicht dit jaar geen tijd.” En natuurlijk: “Sinterklaas zat te denken, Wat hij Patricia nu weer eens zou schenken.” Inderdaad, het is weer bijna 5 december.

De rijmpjes hierboven zijn zomaar een greep uit de inzendingen voor 'het slechtste sinterklaasgedicht' van 2008. Ook in 2009 zullen er weer veel van dit soort gedichten op cadeaus geplakt worden.

Rijmwoordenboek

'Als het maar rijmt' is voor veel mensen de enige eis aan een sinterklaasgedicht. En om te rijmen heb je vaak niet eens een rijmwoordenboek nodig. (Tip: volgens rijmkoning Jaap Bakker zijn de meestgebruikte rijmklanken '-aan', '-ijt', '-ant', '-igt' en '-ij'.) Toch klinkt een rijmend gedicht niet per se goed. Een gedicht loopt namelijk pas lekker als het metrum - huiselijk gezegd: het ritme - klopt: steeds dezelfde afwisseling van klemtonen.

Met andere woorden: het moet zingbaar zijn, want muziek dwingt je in zo'n strakke vorm. Hoewel die zingbaarheid soms weer ten koste gaat van de inhoud: met de dichter André Hazes was het vast nooit wat geworden als hij niet gezongen had.

Ollekebollekes

Natuurlijk zijn er dichters die het voor elkaar krijgen om ook met Pakjesavond verheven odes, scherpe sonnetten of filosofische haiku's te laten voorlezen. Of die over een Wii een ollekebolleke schrijven dat tegelijk een acrostichon is van de naam van de ontvanger.

Het ollekebolleke - een van de moeilijkste dichtvormen - wordt vooral door hobbyisten beoefend. (En natuurlijk door de bedenker ervan, de inmiddels 90-jarige Drs. P, die dit jaar meermalen is gelauwerd.) Voor sinterklaasgedichten leent het zich niet zomaar, al zat er een mooi exemplaar bij de inzendingen voor de briljantste sinterklaasgedichten van 2008.

Tijdsdruk

Zover schoppen de meesten het niet. Het wordt al snel iets als: “En toen zei Piet: 'Sint, koop een Wii!' / Sint zei: 'Dat doe ik potjandrie!' / Omdat jij altijd maar achter je bureautje zit / Krijg jij van ons de Wii Fit.” Is dat erg?

Nee, want ook de knulligste schrijfsels worden gewaardeerd - al was het maar omdat ze doorgaans met de beste bedoelingen en onder grote tijdsdruk geschreven zijn. Door al die familieleden of huisgenoten die zaterdagmiddag nog met tassen vol prullaria thuiskomen en in anderhalf uur alles moeten inpakken en berijmen, stiekem in de schuur.

Hoogstnodige

Dan ontkom je er niet aan om alleen het hoogstnodige te doen: zorgen dat er een rijm in zit (al denken beroepsdichters daar anders over). Het dak op met je metrum, maak gewoon een zin met het eerste het beste rijmwoord dat in je opkomt, al gebruik je twintig lettergrepen te veel.

Met 5 december knijpen we een oogje toe.
De rest van het jaar zijn te lange, niet-ritmische dichtregels daarentegen taboe.


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal