Waar een klein land groot in kan zijn. Dat cliché gaat niet alleen op voor voetbal, tuinbouw en tv-formats, maar stiekem ook voor onze taal. Nederlandse woorden zijn over de hele wereld verspreid.

Wouter van Wingerden | 16 november 2010

Vrijdag verschijnt Nederlandse woorden wereldwijd. Alweer een ontzagwekkend boek van taalkundige Nicoline van der Sijs. Ze heeft nu alle woorden geïnventariseerd die het Nederlands ooit geëxporteerd heeft.

Spons

Want anders dan veel mensen denken, is het Nederlands meer dan een grote spons die een heleboel Engelse woorden opzuigt (na een hoop Duitse en Franse in het verleden). Het is ook andersom: veel talen hebben juist Néderlandse woorden opgenomen.

Zijn dat dan woorden waar we trots op kunnen zijn? Nee, zeker niet altijd. Een paar van de meest uitgeleende woorden hebben duidelijk twee kanten: een zonnige kant en een schaduwkant.

Baas

Kijk bijvoorbeeld naar het woord dat het vaakst is uitgeleend: baas. Dat wordt nu in maar liefst 43 andere talen gebruikt. Dat móét volgens Van der Sijs wel komen doordat wij eeuwenlang op allerlei plekken de baas hebben gespeeld. Was het niet in koloniën, dan wel elders in allerlei bedrijfstakken. En omdat je een baas ook met 'baas' kunt aanspreken, blijft dat makkelijk hangen.

Ook aan beurs en loterij kleeft een bijsmaak. Allebei in de Lage Landen uitgevonden, en met de fenomenen hebben ook de woorden ervoor zich over de aardbol verspreid - inclusief de excessen.

Jenever

Ook bier, brandewijn en jenever hebben we over heel wat vreemde bodems uitgegoten, en niet tot ieders plezier. Nog meer onheilspellende woorden die hun oorsprong hebben in het Nederlands: drugs en doping. Maar dat is niet echt onze schuld.

Drug komt via het Frans (drogue, een droog ingrediënt van een medicijn) van het Nederlandse droog, en doping komt van doop (dikke saus). Gelukkig is het woord apartheid officieel Afrikaans, geen Nederlands.

Gezellig

Al met al lijkt het zo niet echt een gezellige oogst. Daartegenover staat wel een grote hoeveelheid uitleenwoorden voor onschuldige en nuttige alledaagse zaken als pomp, pot, pen, kraan, glas en blok. Maar die zijn onopvallend en worden niet met Nederland geassocieerd.

Daarom vinden we het tijd om de leuke kanten van onze landen en woorden onder de aandacht te brengen. Laten we eens werk maken van het uitlenen van gezellige woorden. Louis van Gaal is er al mee begonnen: hij verduitste feestbeest laatst tot 'Feierbiest'. Maar we hebben veel meer gezellige woorden.

Hopjesvla

Gezellig bijvoorbeeld. Of lekker. Of gezellige of lekkere dingen. Met cookie en Santa Claus is het in Amerika al gelukt, en de Duitsers praten tegenwoordig gewoon over 'Oranje' en 'die Elftal'.

Dus waarom staat er binnenkort niet gewoon hagelslag in de WalMart (nee, Albert Heijn, geen 'chocolate sprinkles')? En hopjesvla in de Franse hypermarché? Stimuleren, die uitvoer. Dan komt het Nederlands er wel weer bovenop.


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal