Dossier 'Taalverzorging' - Tussen de regels

Mijnheer de Rector Magnificus, Mijnheer de decaan,
Zeer geachte bestuursleden van het Genootschap Onze Taal,
collega’s, vrienden, kennissen, familieleden,
en u allen die met uw aanwezigheid luister bijzet aan deze openbare academische plechtigheid,

ik vermoed dat u hier niet gekomen bent om een oratie te horen voorlezen. Geheel volgens de klassieke traditie waaruit ook de taalverzorging is voortgekomen zal ik vanmiddag proberen een rede te houden. Geheel volgens de huidige tijdgeest kan ik u meedelen dat u deze inaugurele rede vanaf vanavond kunt nalezen op de weblocatie van Onze Taal. Ook kunt u na afloop van deze oratie, desgewenst, een uitgebreide en bewerkte versie van mijn betoog in boekvorm aanschaffen. Dit boekje bevat met zijn bijna honderd pagina's veel meer materiaal dan ik nu in drie kwartier kan presenteren.

Taalverzorging, wat houdt dat in? In een koninklijke kersttoespraak uit 1998 kwam de volgende zin voor:

     De jeugd is dikwijls wijzer dan ons.

Deze zin gaf aanleiding tot negatieve reacties in de media. Men zou verwachten dat de inhoud van deze uitspraak ter discussie werd gesteld: is de jeugd wel wijzer? Maar de kritiek richtte zich op de formulering: Men kan toch niet zeggen “dan ons”. Dat is toch fout! Als in een toespraak als deze zo'n slordige formulering staat, heeft onze taal dan nog toekomst?

Zo leeft taalverzorging bij de leek. Dat is trouwens niet alleen in Nederland het geval, maar ook in andere taalgemeenschappen. Het voorbeeld is een vertaling uit het Engels. De zojuist genoemde negatieve reacties stonden niet in Nederlandse maar in Engelse kranten. De koningin die de gewraakte formulering gebruikte, was niet onze koningin Beatrix, maar koningin Elisabeth van het Verenigd Koninkrijk.

Als we de media mogen geloven, gaat het bij taalverzorging vooral om de ontoelaatbaarheid van constructies als 'hun hebben' en 'als mij'. Aan dit begin van mijn hoogleraarschap Taalverzorging wil ik u er graag van overtuigen dat er veel meer nodig is voor verzorgd taalgebruik dan het als fout bestempelen van constructies die zo langzamerhand burgerrecht verkrijgen.


<< Inhoudsopgave | Een tuin van woorden >>

Dossier 'Taalverzorging'