Dossier 'Taalverzorging' - Tussen de regels

Eerst ijkpunt 4, voldoende informatie. Als voorbeeld een tekstje van zo’n 250 woorden, de bijsluiter bij het geneesmiddel Norit.


NORIT

(Carbo activatus)

1

NORIT N.V. AMERSFOORT

 

neesmiddelen, o.a. ovulatierem-

 

 

35

mers, verminderen.

 

Samenstelling: Carbo activatus 200

 

4. Bij gebruik van NORIT treedt

 

Mg per capsule.

 

zwarte verkleuring van de faeces op.

5

 

 

 

 

Eigenschappen:

 

Gebruik bij zwangerschap:

 

NORIT is een plantaardig middel met

40

Dit geneesmidddel kan voor zover be-

 

een groot inwendig oppervlak, dat in het

 

kend zonder gevaar voor de vrucht

 

maagdarmkanaal aanwezige schadelij-

 

overeenkomstig het voorschrift worden

10

ke of ongewenste stoffen kan adsorbe-

 

gebruikt tijdens de zwangerschap.

 

ren.

 

 

 

 

45

Dosering en wijze van gebruik:

 

NORIT oefent bij juist gebruik geen na-

 

Diarree: 3 - 4 capsules per keer, tot drie-

 

delige invloed uit op het menselijk orga-

 

maal per dag.

15

nisme en levert in handen van kinderen

 

Vergiftigingen: 10 capsules per keer,

 

geen gevaar op.

 

enige malen herhalen met kleine tus-

 

 

50

senpozen.

 

Indicaties

 

 

 

1. Ter aanvulling van diëetmaatrege-

 

NORIT met water in te nemen.

20

len bij acute diarree, b.v. door ver-

 

 

 

andering van voedsel of klimaat.

 

Aangezien NORIT capsules geen sui-

 

2. Als hulpmiddel bij de behandeling

55

ker bevatten, kunnen deze zonder

 

van vergiftigingen.

 

bezwaar door diabetici worden ge-

 

 

 

bruikt.

25

Waarschuwingen en voorzorgs-

 

 

 

maatregelen:

 

Houdbaarheid:

 

1. Raadpleeg een arts indien geen

60

Zie achter: “Niet te gebruiken na” op

 

verbetering optreedt of uw klach-

 

doosje en “exp.” op strip.

 

ten zich herhalen.

 

 

30

2. Bij vergiftiging direct een arts

 

Verpakkingen:

 

waarschuwen.

 

Doosje à 30 capsules in doordrukstrips.

 

3. Het gebruik van NORIT kan de

65

In het register ingeschreven onder

 

werkzaamheid van bepaalde ge-

 

RVG 09116.

Een goede vuistregel bij het toepassen van ijkpunt 4, voldoende informatie, is de volgende. Een tekst geeft voldoende informatie wanneer vragen die door de tekst worden opgeroepen, worden beantwoord. Hier schiet de tekst op een tiental punten tekort.

  1. Onder 'Eigenschappen' staat wel informatie over de aard van het geneesmiddel, maar die informatie is onvoldoende. Wat moeten we ons voorstellen bij 'een groot inwendig oppervlak' in regel 8?
  2. De technische term 'adsorberen' in regel 10 behoeft — als die al nodig is voor de uitleg — enige toelichting. Een algemene woordenboekomschrijving van het geneesmiddel lijkt hier beter op zijn plaats, bijvoorbeeld: 'Norit is een uit plantaardig materiaal bereid koolpoeder dat schadelijke of ongewenste stoffen uit het darmkanaal kan opnemen.'
  3. Wat wordt er bedoeld met 'geen nadelige invloed' in regel 13? Bedoelt men bijvoorbeeld dat het geen effect heeft op de concentratie of het rijgedrag?
  4. Norit levert geen gevaar op in handen van kinderen (regel 15). Maar wat moet je doen wanneer een kind een heel doosje heeft leeg gesnoept? Moet je een dokter waarschuwen, of kun je volstaan met het kind veel te laten drinken?
  5. Dit geneesmiddel is bedoeld voor 'acute diarree' (regel 20). Hoe dan te handelen bij chronische diarree?
  6. In regel 23 wordt van 'vergiftigingen' gesproken. Zo'n meervoud roept de vraag op om welke vergiftigingen het dan nog meer gaat. Waarschijnlijk is hier alleen voedselvergiftiging bedoeld en niet bijvoorbeeld bloedvergiftiging.
  7. In regel 27 staat dat je een arts moet raadplegen als de klachten zich herhalen. Dus als je binnen een week nog een keer diarree krijgt? Of moet je dan veel vaker last hebben gehad?
  8. Het woord 'bepaalde' in regel 33 roept de vraag op welke geneesmiddelen precies bedoeld worden.
  9. In de passage over zwangerschap wordt een voorbehoud gemaakt: 'voor zover bekend' (regel 40). In de passage voor diabetici staat dit niet. Maar zo'n algemeen voorbehoud geldt toch altijd? Moeten zwangere vrouwen nu wel of niet oppassen?
  10. In regel 49 wordt gesproken over 'enige malen' en 'kleine tussenpozen'. Hoe vaak is 'enig' en hoe lang duurt een 'kleine tussenpoos'?

Ik beperk me nu tot ijkpunt 4. Ook de toepassing van de andere ijkpunten bracht diverse tekortkomingen aan het licht. Vermeldenswaard is hier nog dat op basis van een CCC-analyse, in overleg met de fabrikant, een herschrijving is gemaakt. Het CCC-model heeft dus ook enig praktisch nut.

Waarom nu deze aandacht voor de inhoud van een tekst? In de meer traditionele taalverzorging beperkt men zich vaak tot de presentatie, bijvoorbeeld de inconsistentie tussen het kopje 'Eigenschappen' met dubbele punt en 'Indicaties' zonder dubbele punt, of formuleringskwesties zoals de lange voorbepaling bij 'stoffen'. Vaak is er dan te weinig aandacht voor veel belangrijkere tekortkomingen. In het CCC-model begint taalverzorging bij het kiezen van de juiste tekstsoort, en daarna bij het geven van voldoende informatie, niet meer maar ook niet minder dan nodig is. Als een tekst op het niveau van de inhoud fouten bevat, dan heeft het weinig zin om de sleutelen aan de structuur of aan de formulering of aan de presentatie.


<< Het CCC-model | De structuur van een belastingformulier >>

Dossier 'Taalverzorging'