17 juni 2008

Lesbo's, lesbi's, lesbiennes ... de inwoners van Lesbos zijn het goed zat dat hun mooie eiland altijd maar geassocieerd wordt met de damesliefde. Ook Nederland kent zo zijn slachtoffers van ongewenste, hardnekkige verbanden in de taal.

Gestolen hebben ze het, volgens drie inwoners van het Griekse eiland Lesbos. Met 'ze' bedoelen de drie zo'n beetje alle homoseksuele dames in de wereld, en met 'het' de aanduiding lesbisch. Letterlijk betekent dat woord 'van het eiland Lesbos', maar in grote delen van de wereld wordt het vooral opgevat als 'potteus', zoals Van Dale het omschrijft.

Vorige week probeerden de drie Lesbiërs voor de Griekse rechter hun naam terug te eisen. Hoewel de rechter zegt er de komende maand serieus naar te zullen kijken, werd er in de rest van de wereld vooral een beetje gegniffeld om die drie homofobe eilanders. Maar dat waren ze wel gewend: de eilandbewoners worden in het buitenland naar eigen zeggen sinds jaar en dag uitgelachen als ze zeggen dat ze van Lesbos, oftewel 'Lesbian', zijn.

Zielepieten

Hoe je ook mag denken over hun kennelijk ongewenste associatie met homoseksualiteit, het is natuurlijk altijd vervelend om uitgelachen te worden om je afkomst. Wij Nederlanders kunnen daar ook een klein beetje over meepraten. Wie wil er tenslotte weggezet worden als een volk dat alleen iets spannends durft te doen met een paar biertjes achter de kiezen? Of als een groepje zielepieten die in buitenlandse restaurants allemaal apart willen betalen? En toch is dat hoe wíj kennelijk bekendstaan in het buitenland, als we tenminste afgaan op Engelstalige spreekwoorden als Dutch courage, go Dutch en Dutch treat. En zo zijn er meer voorbeelden binnen onze landsgrenzen.

Ook een Turkse man uit Krimpen aan den IJssel weet bijvoorbeeld hoe het voelt om je afkomst altijd maar verbonden te zien met dingen waar je liever niets mee te maken hebt. In 2000 deed hij aangifte tegen Van Dale vanwege uitdrukkingen in dat woordenboek zoals eruitzien als een Turk ('er erg vuil uitzien') en turkenbak ('grote, oude auto'). Tevergeefs. De woorden staan er nog altijd in.

En bijna hadden de Zeeuwen in 2000 een klein feestje te vieren, nadat Unilever had aangekondigd het verliesgevende merk Zeeuws meisje uit de handel te nemen - eindelijk leken ze verlost van dat eeuwige “Ons Zeeuwen bin zunig” en “Geen cent te veel”. Maar het merk bleef. Bovendien hadden de slogans zich inmiddels al in het collectief bewustzijn genesteld, zodat de Zeeuwen tot hun grote onvrede nog altijd in één adem worden genoemd met 'zunigheid'.

Fijnzinnig

Toch is er een groot verschil tussen lesbisch aan de ene kant en de uitdrukkingen over Nederlanders, Turken en Zeeuwen aan de andere kant. Bij die laatste drie wordt er - al dan niet terecht - een heersend vooroordeel zo ver uitvergroot dat die zuinigheid, viezigheid of wat dan ook van die bevolkingsgroep spreekwoordelijk wordt. Denk je aan Hollanders, dan denk je klaarblijkelijk aan gierigheid.

Maar bij de lesbo's ging dat anders. Zij danken hun naam niet aan een overkoepelende eigenschap van alle vrouwen op Lesbos, maar aan één enkele dame: de op Lesbos geboren dichteres Sappho. Die oogstte in de zevende eeuw voor Christus zo veel succes met haar liefdesgedichten over vrouwen dat ze door Plato zelfs 'de tiende Muze' werd genoemd. Een fijnzinniger associatie is nauwelijks denkbaar, zeker vergeleken met ons imago van jenevermoed, margarine en oude auto's.

Roze Zaterdag

Hoe het ook zij: het zit er dus niet in dat de lesbienne uit de taal zal verdwijnen. Dat soort dingen laat zich niet door rechters afdwingen.


Tijdens de jaarlijkse Roze Zaterdag, die volgende week plaatsvindt in Tiel, zullen dus gewoon, als vanouds weer lesbo's en lesbi's komen opdraven. En dat wordt vast een groot feest. Zeker na een paar biertjes.


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal